De list van Sander Dekker verruimt onderwijsvrijheid

Het plan om artikel 23 te verruimen voorziet in de behoefte van ouders aan een gevarieerder schoolaanbod, betoogt Leo Prick.

Wonderlijk, dat interview van redacteur Bart Funnekotter met staatssecretaris Sander Dekker (Onderwijs, VVD) in NRC van 13 juli. Alsof de bewindsman bij de inquisitie te biecht moest.

De maandag daarop kreeg Dekker nog eens een pak slaag van de commentator van deze krant. Met als uitsmijter: „Het is een onzalig voorstel dat vooral beperking in de hand werkt.” Wat hield dat onzalige voorstel in?

Artikel 23 van onze Grondwet geeft ouders het recht een school te stichten op basis van erkende levensbeschouwelijke uitgangspunten. In een brief aan de Tweede Kamer stelt Dekker voor om artikel 23 uit te bouwen. Dat wil hij doen door het begrip onderwijsfilosofie te verruimen. Dekker geeft als voorbeelden een ict-school en een school die excellentie bevordert.

De staatssecretaris verwart hier, hoont de commentator, onderwijsfilosofie met specialismen en modegrillen. „Straks willen die ouders een muziekschool oprichten, een voetbalschool, een huishoudschool. Met versplintering van het schoolsysteem als gevolg.”

Hoezo versplintering? Wat versplintert er dan? Ook nu al hebben scholen een eigen karakter. Zo wordt op de ene meer gebruik gemaakt van ict en worden daar, om leerlingen te trekken, wervende teksten bij ontwikkeld; een andere school maakt reclame met hoeveel leerlingen naar het vwo gaan. De scholen die Dekker noemt, bestaan dus hier en daar al. Waarom zou, als ouders dat wensen, de oprichting van nog een dergelijke school elders de boel versnipperen?

Dekker doet nu net wat in het commentaar gevraagd werd: voorzichtig dat artikel 23 afbouwen. Hij bedenkt een list: hij beperkt de vrijheid niet, maar verruimt deze juist.

Voor het voortgezet onderwijs zal zijn voorstel al op korte termijn zichtbare consequenties hebben, want daar sluit het aanbod op veel plaatsen niet aan bij wat ouders willen. Het zijn de besturen die het scholenaanbod in veel steden of regio’s bepalen.

Veel ouders zijn die gedwongen winkelnering meer dan zat. Hun voorkeur gaat uit naar scholen van een beperkte omvang met een duidelijk eigen gezicht zoals de categoriale mavo’s en gymnasia en de ambachtsscholen nieuwe stijl, de vakcolleges.

Daar zijn er veel te weinig van omdat de oprichting daarvan ten koste gaat van bestaande onderwijsinstellingen. Terwijl indertijd de verwachting was dat de verzelfstandiging van scholen de onderlinge concurrentie en dus de kwaliteit zou bevorderen, is het tegendeel gebeurd: als gevolg van bestuurlijke schaalvergroting is de noodzaak om het onderwijsaanbod aan te passen aan de wensen van ouders goeddeels verdwenen.

En nu komt Dekker met een buitengewoon slim voorstel dat er op termijn toe zal leiden dat het aanbod van scholen beter aansluit bij de wensen van ouders dan nu het geval is.

Sander Dekker gaat niet tornen aan het Grondwetsartikel dat, al dan niet terecht, symbool staat voor de vrijheid van onderwijs, hij breidt het juist uit.

Leo Prick is medewerker van NRC Handelsblad.