Vandaag troonswisseling in België: bescheiden feestje voor koning Filip

Koning Albert en prins Filip gisteravond bij het Nationale Bal in Brussel. Foto AFP / Nicolas Maeterlinck

België krijgt vandaag een nieuwe koning: prins Filip volgt zijn vader Albert op. Maar waar oranjegek Nederland de troonswisseling uitbundig vierde, lijken de feestelijkheden bij de zuiderburen kleiner uit te vallen. Het programma en de verschillen met ons land op een rij.

Aan de vooravond van de inhuldiging van vandaag nam koning Albert gisteren afscheid van het Belgische volk met een toespraak. Daarin riep hij op tot nationale eenheid, die volgens Albert van belang is om de welvaart van België op lange termijn te verzekeren. Vandaag draagt hij het stokje over aan de 53-jarige Filip, in wie hij het volste vertrouwen zegt te hebben.

Het programma van vandaag

De troonswisseling in België heeft een aantal onderdelen gemeen met die in Nederland. Dat geldt vooral voor het officiële programma in de ochtend, dat om 10.15 uur begint (en live te volgen is via de NOS). Koning Albert tekent de troonsafstand in het Koninklijk Paleis van Brussel, waarna prins Filip rond het middaguur in het bijzijn van de volksvertegenwoordiging de eed op de grondwet aflegt voor de Verenigde Kamers in het Paleis der Natie. Gedurende de plechtigheid zullen de afgetreden koning Albert, de nieuwe koning Filip en de Belgische premier Elio di Rupo korte toespraken houden.

Na de plechtigheid verschijnt Filip met zijn koningin Mathilde op het balkon van het Koninklijk Paleis, om de Belgen een blik op hun nieuwe koningspaar te gunnen en te worden toegejuicht. Bij het Paleis worden honderdduizenden koningsgezinde Belgen verwacht. Het programma voor de rest van de dag, overzichtelijk op een rijtje gezet door De Standaard, bestaat vooral uit tradities en festiviteiten. Vanaf 19.00 uur is er een feest in het Brusselse Warandepark om de Nationale Feestdag te besluiten. Om 23.00 uur wordt er nog vuurwerk afgevuurd op het Paleizenplein.

Verschillen met Nederland

Naast het verschil in uitbundigheid zullen vandaag meer zaken opvallen die de Belgische troonswisseling van de Nederlandse onderscheiden. Zo wordt Filip officieel ‘Koning der Belgen’, terwijl Willem-Alexander ‘Koning der Nederlanden’ is. Het laatste is een territoriale aanduiding, terwijl België door het eerste de enige ‘volksmonarchie’ van Europa is: volgens de grondwet van 1831 bezit het volk de troon en kent het die toe aan de koning.

Een man hangt Belgische en Europese vlaggen op bij het Koninklijk Paleis waar vandaag een deel van de plechtigheden plaatsvindt.

Een man hangt Belgische en Europese vlaggen op bij het Koninklijk Paleis waar vandaag een deel van de plechtigheden plaatsvindt. Foto Reuters / Vincent Kessler

Een ander opmerkelijk iets is dat België vanaf 10.30 uur, als Albert afstand doet van de troon, twee uur lang zonder koning zit. Willem-Alexander werd bij het tekenen van de abdicatie door Beatrix automatisch koning, maar bij onze zuiderburen blijft de troon korte tijd onbezet. Volgens artikel 90 van de Belgische grondwet verschuift de macht van de Koning dan naar de regering. Dus is België heel even monarchloos, een gelegenheid die de regering zou kunnen aangrijpen voor het uitroepen van de republiek. Maar zoals de grondwet ook bepaalt moet deze macht weer worden teruggegeven aan de Belgische koninklijke familie, de Saksen-Coburgs.

Er zijn meer verschillen met Nederland. Zo is het in België niet ongebruikelijk dat de vorst gratie verleent aan veroordeelden. Vorig jaar ontstond ophef toen bleek dat koning Albert II in 2011 53 Franstaligen gratie had verleend, en slechts 17 Vlamingen. Ook de Nederlandse koning kan gratie verlenen, na zwaarwegend advies van de rechter en de minister van Justitie. Het gebeurt vrijwel nooit: de laatste twee gevallen waren in 1986 en 2009.

Wie is koning Filip?

Misschien wel het grootste verschil tussen de Belgische en Nederlandse monarchie van dit moment is het verschil in populariteit. Terwijl de Oranjes rond de troonswisseling van 30 april onverminderd populair waren bij het Nederlandse volk, verkeert het Belgische koningshuis in zwaar weer. Hoewel de Franstalige Belgen het koningshuis zien als hoeder van de nationale eenheid, brokkelt de steun bij Vlamingen af: 20 procent wil de monarchie afschaffen.

Filip zelf, die bekend staat als bedeesd en koppig, draagt bij aan de kloof doordat hij gebrekkig Nederlands spreekt. Albert probeerde tijdens zijn koningsschap te kloof te dichten door actief deel te nemen aan het Vlaamse volksleven. Tot verrassing van velen zong hij in 1994 tijdens een feest in Brugge mee met De Vlaamse Leeuw, het Vlaamse volkslied. Zoiets zien veel Belgen Filip nog niet snel doen.

Door zijn onhandige optredens in het verleden kreeg Filip de bijnaam ‘Prins Flater’. Van dat imago zal hij nu niet snel afkomen hoewel hij al jaren niks verkeerds gezegd of blunders heeft gemaakt. De kroonprins is ijverig en hij kan de afgelopen jaren veel hebben bijgeleerd. Er zijn ook mensen die hem goed kennen en zeggen dat hij veel beter kan praten als er geen camera’s in de buurt zijn. Op een recente handelsmissie naar Californië maakte hij een opvallend ontspannen indruk. In het voorjaar deed hij voor het eerst mee aan de halve marathon van Brussel.

Het is overigens niet zeker dat Filip nog uitgebreid de kans krijgt om te tonen wat hij allemaal kan: Belgische politici hebben al jarenlang plannen om het koningschap louter ceremonieel te maken. Misschien maken ze nu wel haast.

Met medewerking van Mark Beunderman en Petra de Koning.