Systeem als PRISM redt mensenlevens

Eigentijdse superhelden: Caviezel (links) en Emerson.

Person of Interest 23 afleveringen van 43 minuten € 24,99

Schrijvers en televisiemakers hebben geen klokkenluiders nodig om te fantaseren over misstanden in de samenleving. Edward Snowden heeft duidelijk gemaakt hoe ver de Amerikaanse overheid gaat bij het afluisteren om terroristische aanslagen te voorkomen. Voor scenarioschrijver Jonathan Nolan (de jongere broer van filmregisseur Christopher Nolan) was een surveillanceproject als PRISM van de geheime dienst NSA niet meer dan een gegeven. Hij ging een stap verder en bedacht jaren geleden al de ijzersterke actieserie Person of Interest, over de neveneffecten van zo’n project.

In de serie krijgt de bouwer van het systeem, de geheimzinnige mister Finch, spijt. Zijn software, die alle beveiligingscamera’s, e-mail en telefonie in het land scant, wordt door de Amerikaanse overheid alleen ingezet om terreur te voorkomen, terwijl het systeem ook zoveel patronen ziet die tot andere misdaden leiden. Voor de overheid irrelevant, niet voor zijn geweten.

Finch (fascinerende rol van Michael Emerson) heeft zijn systeem overgedaan aan de overheid, maar voor zichzelf een lijntje naar de data ingebouwd. Dat levert niet meer op dan namen: van mensen die ‘person of interest’ zijn. Hun status is ongewis. Het kunnen slachtoffers, maar ook moordenaars zijn.

Voor het veldwerk rekruteert hij een gewezen spion, John Reese. Finch is het brein, als miljardair de financier van het werk en als digitaal genie de ideale vraagbaak tijdens achtervolgingen. Reese is ijzersterk en kan inbreken, vechten, schieten en mensen volgen. Samen vormen ze een eigentijds superheldenduo, bijna onverslaanbaar en altijd op weg om onschuldigen te redden van een wisse dood.

Het slimme van Person of Interest is dat de paranoia van de moderne samenleving wordt bevestigd én omgedraaid. Ja, technologie die iedereen volgt en privacy schendt, is denkbaar. En kan positief worden ingezet – mits in goede handen. Een betwistbare moraal is het watermerk van de betere misdaadbestrijder: regels worden overtreden, maar misschien ten goede.

Deze serie uit 2011 – het derde seizoen is in de VS aanstaande – leeft van het idee dat de overheid laks en corrupt is. Maar daar houdt het niet op. In talloze flashbacks wordt ook twijfel gezaaid over de motieven van Finch. Wat was hij voor man? Waar is zijn compagnon gebleven? Die dubbelzinnigheid is Emerson, met zijn klerkengezicht en fondsbrilletje, op het lijf geschreven. Voor Jim Caviezel is de serie eerherstel – hij zegt dat Hollywood hem zijn hoofdrol in The Passion of Christ nooit heeft vergeven. Caviezel voegt de juiste doses sarcasme, lijzigheid en relativering toe aan de rol van Reese. Je kunt je hem goed voorstellen als James Bond. Ook van Reese zijn er flashbacks, maar die verklaren eerder zijn stille melancholie.

Behalve door flashbacks worden de afleveringen, met elk hun misdaad die moet worden voorkomen, bijeengehouden door diverse doorlopende verhalen: de jacht van politie en FBI op het duo en de groeiende vriendschap en achterdocht tussen Finch en Reese. De vormgeving zorgt voor een sterke eenheid: voortdurend zien we beelden als door een bewakingscamera. Het maakt voelbaar dat de data-analyse nooit stilstaat.

Nolan, die het verhaal schreef voor Memento en met zijn broer werkte aan enkele Batman-films, ontwijkt handig gedetailleerde vragen over de werking van ‘het systeem’, waarvan het rendement al te rooskleurig wordt voorgesteld. Maar het zal niet voor het eerst zijn dat sciencefiction de werkelijkheid inhaalt.