Stokoude kuilenrij is kalender

Maan boven een Schots landschap. Foto Shutterstock

In het westen van Schotland zijn de resten van een ongewoon prehistorisch monument gevonden. Ongewoon, omdat het 10.000 jaar oud is en omdat het zeer waarschijnlijk gebruikt kon worden om een maankalender ‘gelijk’ te zetten met de seizoenen.

Het monument ligt in de velden van Warren Field, Aberdeenshire. Het werd uitvoerig onderzocht met grondradar, magnetometrie en andere geavanceerde technieken (Internet Archaeology, juli).

Het ‘monument’ bestaat uit een licht gebogen rij van tenminste twaalf kuilen van 0,5 tot 2 meter breedte. De hele rij is ongeveer 40 meter breed. Het midden van de rij biedt een goede zichtlijn op een karakteristieke heuvel van waarachter 10.000 jaar geleden op midwinterdag de zon opkwam, zo schrijft het onderzoeksteam van archeologen onder leiding van Vincent Gaffney van de University of Bradford.

Zij legden het verband met de maankalender, doordat de kuilen een wassende en afnemende maan lijken te verbeelden. De middelste kuilen zijn de grootste.

Met geografische en astronomische computersimulaties stelden de archeologen vast dat de kuilenrij gebruikt kan zijn om midwinter een maankalender gelijk te zetten met de zonnekalender (een jaar is ongeveer 12,5 maanmaand).

Er zijn aanwijzingen dat in die kuilen palen zijn geslagen en vuren gestookt. Op grond van luchtfoto’s verwacht het onderzoeksteam dat er nog minstens twee vergelijkbare kuilenrijen bestaan in de omgeving (binnen een cirkel van vijftig kilometer). Voor een jager/verzamelaargemeenschap zoals die toen dit gebied bevolkte is dit een zeer ongewoon monument. Het enige vergelijkbare monument is de veel grotere maar even oude stenen ‘Tempel’ van Gobekli Tepe in Zuid-Turkije. Dat heiligdom heeft voor zover bekend geen kalenderfunctie en wordt vaak in verband gebracht met het begin van de landbouw.

De tot nu toe oudst bekende kalender is 5.000 jaar jonger dan die in Warrenfield. Er zijn wel oudere reeksen krassen op botten uit de ijstijd die in verband worden gebracht met maanstanden. Maar die worden meestal beschouwd als een ‘verslag van observaties’ en niet als een echte kalender. Een ‘dagboek’ is geen kalender.

Het gebied rond Warren Field was in de tijd van dit monument zeer rijk aan vis en wild en werd bewoond door een relatief grote bevolking van jagers/verzamelaars.