Leven na Berlusconi

De problemen van Italië zullen blijven als Berlusconi is opgestapt. Een afwijzing op 30 juli van het beroep dat de voormalige premier heeft ingesteld tegen een veroordeling wegens belastingfraude zou slecht nieuws kunnen zijn voor de huidige zwakke coalitieregering. De hamvraag is wat er na Berlusconi komt. Het mogelijke antwoord geeft weinig aanleiding tot optimisme.

Als zijn beroep wordt afgewezen, zou Berlusconi zijn steun aan de regering van premier Letta kunnen intrekken en kunnen aansturen op nieuwe verkiezingen, maar dat is riskant. Hij heeft misschien minder te verliezen als hij de coalitie voorlopig overeind houdt.

Een veroordeling zou het begin markeren van Berlusconi’s onvermijdelijke vertrek uit het openbare leven, maar draagt niet bij aan het genezingsproces van de zieke Italiaanse politiek. Daar was hij tegen in het geweer gekomen toen hij in 1993 aan zijn opmars naar de macht begon, maar tijdens zijn negenjarige ambtsduur als premier is die politiek alleen maar zieker geworden.

In plaats van Italiaans rechts van een nieuw programma te voorzien, heeft hij deze stroming louter ingezet om zijn eigen controversiële persoonlijkheid af te schermen. Zijn belofte om de economie te liberaliseren heeft plaatsgemaakt voor populisme, angstzaaierij en interventionisme. Als hij weg is, zal Italië nog net zo verdeeld zijn als voorheen.

Italië heeft behoefte aan een stabiele regering om de slome economie te hervormen. Maar zelfs nu Berlusconi’s vertrek ophanden is, lijkt dat een vrijwel onmogelijke opgave. Rechts heeft geen duidelijke en geloofwaardige opvolger in huis, maar het is onwaarschijnlijk dat de Berlusconi-stemmers hun steun zullen geven aan links, dat niet in staat lijkt van deze kans te profiteren. De centrum-linkse PD wordt gehinderd door banden met de vakbeweging en ontbeert de consensus voor stevige hervormingen. Een potentiële PD-leider is Matteo Renzi, een frisse hervormer die kiezers van links én rechts zou kunnen aanspreken. Maar hij wordt gevreesd door het partijapparaat. Misschien moet hij eerst een breuk forceren – of een nieuwe partij oprichten.

Italië moet in actie komen om de chronisch lage groei en de uit de hand lopende schuldenlast aan te pakken. Het tijdperk-Berlusconi werd gekenmerkt door onmachtige, onwaarschijnlijke coalities en tijdelijke technocratische tussenkabinetten. Het zou fijn zijn deze cyclus te doorbreken, maar dat is al eerder over Italië gezegd.

Breakingviews is een financieel commentaar. Vertaling Menno Grootveld.