Krachtig danseres met een magisch charisma

Ellen Edinoff had een magnetische uitstraling en een totale controle over haar lichaam. Maar legendarisch werd ze vooral door stil te staan.

Ellen Edinoff, in 1969 in ‘Mutation’, een choreografie van haar man Koert Stuyfs. Foto Maria Austria

Haar verwrongen lichaamshoudingen, met ingedraaide voeten en vaak angstig gekromde rug, staan velen op het netvlies gebrand. In de jaren zestig en zeventig van de vorige eeuw was danseres Ellen Edinoff het magisch middelpunt van de spraakmakende theaterexperimenten van haar man Koert Stuyf. Edinoff werd bejubeld om haar magnetische toneelpersoonlijkheid en bewonderd om haar totale lichaamsbeheersing, twee kwaliteiten die zij niet zelden inzette om te doen wat nou juist níet van dansers wordt verwacht: stilstaan.

Ellen Edinoff is dinsdagochtend in Amsterdam overleden. Dat werd vrijdag bekendgemaakt.

Nog steeds kunnen degenen die destijds de happening-achtige spektakels in Carré bijwoonden – progressieve jongeren en kunstenaars uit alle disciplines – lyrisch uitwijden over ‘Edinoff die bijna niets deed’ en haar abstract dramatische charisma. Ze verwierf er, samen met Stuyf, een mythische status mee, niet in de laatste plaats omdat het paar na 1974 geen openbare optredens meer gaf. Tot vorig jaar. Toen was ze, net hersteld van een chemokuur, nog één keer te zien in Intaglio op muziek van Philip Glass, een oude vriend van Stuyf. Ze oogde klein en fragiel, maar met een imposante beheersing van tempo, spanning en frasering van haar lichaam in een trage Butoh-achtige choreografie.

Ellen Edinoff, van wie diverse geboortejaren de ronde doen (van 1936 tot 1944; waarschijnlijk was het 1942) werd geboren in New York. Daar werd ze ook opgeleid, aan de school van Martha Graham, aan Juilliard en in lessen bij Merce Cunningham. Begin jaren zestig ontmoette zij Stuyf, met wie zij de Stichting Eigentijdse Dans oprichtte en postmoderne dansvoorstellingen bracht met de nadruk op vorm in plaats van logica.

In Mutation, het roemruchte ‘eierenballet’ dat voor Neêrlands grootste theaterschandaal zorgde, bewoonde Edinoff een wiebelende witte bol. Legendarisch was ze ook in Seesaw, waarin zij onverstoorbaar over een meterslange, verende lat liep die over een grote ton was gelegd. Het moment waarop zij van de doorgebogen ‘wip’ moest afstappen – die onvermijdelijk krachtig zou terugveren – veroorzaakte ondraaglijke spanning bij de toeschouwers.

Samen met Stuyf was Edinoff van grote invloed op de naoorlogse Nederlandse dans- en theaterwereld. Helaas ging de eigenzinnigheid van het paar zo ver dat, na aanvaringen met de Theaterschool en de gemeente Amsterdam, Edinoffs talent het grootste deel van haar leven ‘privébezit’ bleef. Zij danste al die jaren wel, vertelde zij vorig jaar in een interview met de Volkskrant: elke dag vier of vijf uur in de woonkamer.

Bitter was zij niet over de loop van haar leven, zei ze. Maar een persoonlijke tragedie vond zij het wel.