Grootste virussen ontdekt – ze leven in slijk en modder

Pandoravirus. Foto Abergel/Claverie

Een machtswissel in virusland. Het pas ontdekte pandoravirus geldt vanaf nu als het grootst bekende virus (Science, 19 juli). Het reuzenvirus is ongeveer een duizendste millimeter lang en heeft een genoom dat bestaat uit 2.500 genen. Ter vergelijking: het griepvirus is honderd keer zo klein en heeft maar een dozijn genen. Het genoom van het pandoravirus is zelfs groter dan dat van veel vrijlevende bacteriën.

De Franse ontdekkers van het pandoravirus beschreven in 2003 het allereerste reuzenvirus. In het water van een Britse koeltoren vonden zij toen een reusachtig virus dat amoeben infecteert: het mimivirus. Het bestaan van mimivirus opende de ogen van virologen. Overal ter wereld doken grotere en kleinere neefjes van het mimivirus op.

Het pandoravirus is ook een amoebevirus, maar geen directe familie van ‘mimi’. De virologen beschrijven meteen twee soorten. Het ene pandoravirus vonden ze in het slijk van een Chileense rivier, het andere in de modder van een Australische vijver. De kleine giganten zijn waarschijnlijk wijd verbreid.

De levenscyclus en voortplanting van het pandoravirus wijken af van die van andere reuzenvirussen. De meeste DNAbevattende virussen maken eerst een eiwithuls en vullen die met virale eiwitten en DNA. Maar het pandoravirus monteert zijn mantel en inhoud tegelijkertijd, ‘op een manier die doet denken aan breien’.

Meer dan 93 procent van de genen van het pandoravirus was nog nooit eerder gezien, al lijken de genen die coderen voor sleutelenzymen op die van andere reuzenvirussen. De Fransen denken daarom dat reuzenvirussen een oeroude oorsprong hebben. Ze zouden het vierde domein vormen, naast bacteriën, archaea (eencelligen met een andere biochemie dan bacteriën) en eukaryoten (organismen met een celkern).

Evolutionair bioloog Eugene Koonin, die zelf het ontstaan en de evolutie van virussen onderzoekt, is daar nog niet van overtuigd. “We hebben aanwijzingen dat reuzenvirussen ongeveer zo oud zijn als amoeben zelf. Zo’n 1,5 miljard jaar oud, maar niet ouder”, laat hij in een reactie weten. De drie erkende domeinen zijn een stuk ouder.