Giri’s grote geleerdheid leidt tot verwarring

Andrew Bird-Gediminas Sarakauskas, Sunningdale Open 2013. Wit begint en wint.

B obby Fischer maakte zich eens vrolijk over de topschakers in het computertijdperk die iedere dag uren voor het scherm zaten en volgens hem hun ogen bedierven, zodat ze brillen met dikke glazen moesten dragen.

Het computeroog schijnt inderdaad een medisch erkende kwaal te zijn, al wordt er gezegd dat knipperen of af en toe naar buiten kijken goed helpt. Maar welke schaker kijkt naar de hemel als het Grünfeld-Indisch al op zijn scherm staat?

Vladimir Kramnik, geroemd om zijn ideeënrijkdom in de openingen, legde jaren geleden uit dat die ideeën niet vanzelf kwamen. Iedere week keek hij naar alle nieuwe partijen die door de website The Week in Chess worden aangeleverd, tussen de twee- en vierduizend per week. Ook zwakke schakers deden wel eens iets dat hem op een idee kon brengen.

Hij was er handig in geworden om met een paar muisklikken meteen te zien of hij een partij kon negeren, maar toch bleef het hard en geestdodend slavenwerk. Het echte werk, partijen bestuderen die waardevol waren en zelf op ideeën komen, moest dan nog beginnen.

Toen ik later een bericht las over Chinese gevangenen die punten moesten verdienen in computergames zodat rijke Chinezen op een hoger niveau konden instappen, moest ik denken aan Kramnik, al was er natuurlijk wel een verschil. Hij kreeg geen klappen met plastic buizen als hij zijn targets niet haalde, zoals die Chinese gevangenen.

In het grandprix-toernooi in Beijing, dat werd gewonnen door Sjachriar Mamediarov uit Azerbeidzjan, verloor Anish Giri, die tijdens zijn verblijf in Beijing als kampioen van Nederland werd opgevolgd door Dimitri Reinderman, twee partijen die al in de opening werden beslist, eerst tegen Wang Hao en later tegen Mamediarov. In beide gevallen kwam het niet door een gebrek aan voorbereiding, maar juist door een zo gedetailleerde computergesteunde openingsvoorbereiding dat hij aan het bord een paar varianten door elkaar haalde.

Zijn voorbereiding tegen Mamediarov was indrukwekkend geweest, maar toch stond hij na 15 zetten verloren. Ik moest denken aan een spreuk die vroeger in mijn schaakcafé populair was: ‘Zijn grote geleerdheid heeft hem tot krankzinnigheid gebracht.’

Er moet tegenwoordig door de topspelers ook wel erg veel worden onthouden. Waarschijnlijk worden analyses die je met echte stukken op een houten bord uitvoert beter onthouden, maar dat gaat erg langzaam. Zonder scherm en muis kom je er niet meer.

Sjachriar Mamediarov-Anish Giri, Grand Prix Beijing 2013

1. d4 Pf6 2. c4 g6 3. Pc3 d5 4. Pf3 Lg7 5. Da4+ Ld7 6. Db3 dxc4 7. Dxc4 0-0 8. Lf4 c6 9. e4 b5 10. Db3 c5 Een goede zet die bijna nog nooit gespeeld was. 11. dxc5 Da5 En dit is nieuw. In Slisser-Bezemer, Open NK Dieren 2004, was 11…Pa6 gespeeld. 12. Ld2 b4 13. Pd5 Hier eindigde de voorbereiding van Mamediarov, die vertrouwde op het oordeel van zijn computer dat wit in het voordeel zou zijn. Giri had veel dieper gekeken. 13…Pc6 14. Ld3 Na 14. Pxb4 Pxe4 15. Pxc6 Dxc5 zou zwart uitstekend staan. Houdini (zowel de versie van commentator Michail Goloebev van Chess Today als die van mij) ziet veel in 14. Dc4, maar dan zou 14…Le6 15. Pg5 Tad8, anders dan in de partij, wel in orde zijn voor zwart, bijvoorbeeld 16. Pxf6+ Lxf6 17. Dxe6+ Kg7 18. Dxc6 Lxb2 19. Td1 Lc3 en zwart wint zijn materiaal terug. Een mooie variant die Giri bij zijn voorbereiding gezien moet hebben en die hem waarschijnlijk tijdens de partij op een dwaalspoor bracht. 14…Le6 15. Pg5 Tad8 Hier is dit een grove fout. Giri legde uit dat hij zich tijdens de partij stellig herinnerde dat wits Pg5 op een bepaald moment verkeerd moest zijn wegens Tad8. Helaas, dat was niet in deze stelling. Volgens Goloebev moet Giri in de war zijn geweest met de variant die met 14. Dc4 Le6 15. Pg5 begint, en ik denk dat hij gelijk heeft. De juiste methode voor zwart was 15…Lxd5 16. exd5 Pe5, waarna eerder zwart iets beter staat. 16. Pxe6 fxe6 17. Pxb4 Na een uur piekeren was het Giri duidelijk dat hij niet meer in zijn voorbereiding zat en dat hij geen compensatie zou krijgen voor de twee pionnen die hij achter staat. In wanhoop gooit hij er nog meer materiaal tegenaan, in de hoop verwarring te zaaien. 17…Pd4 18. Dc4 Pd7 19. Pc6 Dxc5 20. Pxd8 Pe5

21. Pxe6 Wit had meer goede zetten, maar dit is de beste. Alleen het naïeve 21. Dxc5 zou na 21…Pxd3+ niet goed voor wit zijn. 21…Dd6 22. Pxd4+ Weer de technisch meest zuivere oplossing, die zwart geen enkele tegenkans meer geeft. 22…Pxc4 23. Lxc4+ Kh8 24. Pe6 Met een toren, twee mooie lichte stukken en een pion voor de dame wint wit makkelijk. 24…Tc8 25. Ld5 Lxb2 26. Tb1 Tc2 27. Txb2 Txb2 28. Lc3+ Kg8 en zwart gaf op.