Opdracht voor de koning

Bij een troonswisseling, zoals zondag in België, wordt weer duidelijk hoe ingewikkeld een erfelijke monarchie kan zijn. Het staatshoofd symboliseert de eenheid van de natie en belichaamt de soevereiniteit van het volk. België is echter diep verdeeld, niet alleen als natie maar ook als volk. Of er eigenlijk nog een Belgische natie bestaat wordt meer en meer een open vraag. En die vraag wordt elke keer als zich een volgende staatshervorming aandient urgenter. Het Belgische volk als eenheid is alleen zichtbaar bij sportsuccessen.

Gewesten en gemeenschappen zijn zelfstandig en worden overkoepeld door een federaal bestuur dat bij iedere verkiezing moeizamer tot stand komt. Het land kent in feite negen parlementen en acht regeringen. Na de troonswisseling heeft het land twee koningen en drie koninginnen. Vanuit het nabije Nederland bezien lijkt België staatkundig beschouwd op een schilderij van Jan Steen.

Het is de taak van koning Philippe om dat mozaïek van contrasten en conflicten bijeen te helpen houden. Of, zoals Albert op 3 juli bij de aankondiging van zijn vertrek zei: de ‘Koninklijke functie’ ligt in dienstbaarheid aan de democratie en de burgers. Ofwel in het ontwikkelen van ‘hartelijke banden’ met de Belgen. En wel als Belgen. Niet als Vlamingen, Walen, Brusselaars of als Duitstaligen. De Koning als therapeut, geheugenopfrisser en missionaris. Goedemiddag. Ik ben uw Koning, dus u bent een Belg.

Albert en Paola slaagden hierin wonderwel, dankzij karakter, persoon en geschiedenis. Albert was in functie ontspannen, vaderlijk, taalvaardig en ervaren. Hij vertegenwoordigde de historische continuïteit, net als zijn broer Boudewijn. Boudewijn was het charismatische, religieus geïnspireerde symbool van de Belgitude: het idee dat er toch een, zij het tweeslachtige, Belgische identiteit bestaat.

Philippe moet straks voor iedere Belg net zo herkenbaar als ‘eigen’ zijn. En hij zal er de kabinetsformaties moeten begeleiden, met advies, aanmoediging en praktische wijsheid.

Daar is hij niet op uitgekozen. Hij ís er gewoon, net als ons staatshoofd. Een ervaren militair, Belgisch handelsambassadeur en gezinshoofd. Maar dan een zonder geldzorgen. Met een matige reputatie in de pers, een bleek profiel en een wat stijf optreden als publieke persoon.

Is hij iemand voor ‘hartelijke banden’ met het volk? We zullen het zien. Albert vond zich te oud en wilde het koningschap met zijn tijd laten meegaan. Dat is dus de opdracht aan de nieuwe koning. De functie zal ook hier de man maken. Net als in Nederland, waar het ook afwachten is met de nieuwe koning. Maar een kans verdient hij, deze Philippe. Net als België, de natie.