Nergens sloeg de stemming zo radicaal om

Nederlanders consumeren wéér minder, maakte het CBS vanochtend bekend. En ook het vertrouwen daalt opnieuw.

Nergens in de eurozone heeft de crisis het consumentenvertrouwen zo hard aangetast als in Nederland. Van een betrekkelijk zorgeloos volk zijn we een land van tobbers geworden. Onzeker over de waarde van ons huis, de hoogte van ons pensioen, de dekking van het basispakket van de zorgverzekering.

Vanmorgen maakte het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) bekend dat Nederlanders weer minder hebben uitgegeven. In mei besteedden we 1,8 procent minder dan een jaar geleden.

Als er niet zoveel gas was gestookt wegens de kou, was de daling nog sterker geweest. Er werd vooral minder besteed aan duurzame goederen als auto’s en wasmachines (min 8,7 procent) maar ook aan voedsel (min 2,5 procent). De consumptie daalt nu al twee jaar en verbetering is niet in zicht. Gisteren meldde het CBS dat het vertrouwen van consumenten opnieuw is gedaald.

De Nederlandse consument is uniek, blijkt uit een berekening over de stemming in de eurozone die het economisch bureau van ING gisteren publiceerde. Daarin vergeleek het bureau de mening over de economie van consumenten vóór de crisis met hun mening in de eerste helft van dit jaar. En wat bleek: het humeur van Nederlanders is zelfs sterker verslechterd dan dat van de Grieken.

Daarmee is niet gezegd dat de stemming in Nederland slechter is dan in Griekenland, alleen dat de omslag groter is. „Nederland zat traditioneel ver boven het gemiddelde van de eurozone”, zegt Peter Hein van Mulligen, hoofdeconoom van het CBS. „Maar sinds vorig jaar doen we het niet of nauwelijks beter.”

Nederlanders zijn volgens de laatste peiling veel negatiever over het komende jaar. Mulligen: „Mensen horen alleen maar slechte berichten. De werkloosheid blijft stijgen en de pensioenen worden misschien weer gekort. Voor niemand is er al licht aan het einde van de tunnel te zien.”

ING is uitgesproken somber. Terwijl het Centraal Planbureau en De Nederlandsche Bank denken dat het herstel volgend jaar inzet, voorziet ING dan slechts 0,1 procent groei. De bank wijst erop dat Nederland steeds verder achteropraakt bij België, Duitsland, Frankrijk en Oostenrijk. De laatste cijfers voorspellen inderdaad weinig goeds. Dit jaar zijn er al 100.000 werklozen bijgekomen. De export groeit nauwelijks. De bedrijfsinvesteringen lopen sterk terug.

Zolang Nederlanders hun huis in waarde zien dalen, zullen ze zuinig zijn en kan de economie niet groeien. Maar volgens ING kan de huizenmarkt niet de enige verklaring voor de stemmingsomslag zijn. In Spanje en Ierland is immers nog veel grotere schade geleden.

Waar Nederland werkelijk uniek in is, is het pensioenstelsel. Ons pensioenvermogen bedraagt 130 procent van het bruto binnenlands product, tegenover slechts 15 procent in de rest van de eurozone. Nederlanders waren kennelijk zo zeker van hun oudedagsvoorziening, dat, nu die wordt aangetast, het vertrouwen opeens hard achteruit blijkt te kunnen gaan.