Navalny is pion op bord van Kremlin

Navalny, de harde criticus van Poetin die gisteren tot 5 jaar werd veroordeeld, is een gevaar voor de macht maar een alibi voor de Moskouse burgemeester.

Politie arresteert een van de naar schatting 900 demonstranten voor de rechtbank in Kirov, waar oppositieleider Navalny zojuist is veroordeeld tot vijf jaar cel wegens diefstal. Foto Reuters.

Amsterdam. - Burgemeester Sergej Sobjanin van Moskou heeft een klein probleem, nu zijn aantrekkelijkste tegenstander, Aleksej Navalny, tot vijf jaar strafkamp is veroordeeld. De reacties op het vonnis zijn geen goed begin van zijn campagne voor de burgemeestersverkiezingen die hij voor 8 september heeft uitgeschreven.

De burger liep – op een paar duizend demonstranten en tientallen arrestanten na – weliswaar niet tegen de straf te hoop. Maar dat de beurs in Moskou gisteren na de uitspraak van de rechter in Kirov een duikeling maakte, was toch van belang. De koersen verloren circa 1,5 procent. Blue chips – zoals het door het Kremlin geprotegeerde olieconcern Rosneft en de nationale Spaarbank – daalden 2 tot 3 procent in waarde.

Dat komt slecht uit nu Sobjanin bezig is met hogere politiek. Sobjanin moet het Kremlin helpen zich los te maken van de machtspartij Verenigd Rusland.

Die club, die bestuur en parlement tot nu mocht monopoliseren, levert president Poetin geen baten meer op. De Partij van Oplichters en Dieven, zoals Navalny de partij met succes heeft gemunt, is na de Doemaverkiezingen van eind 2011 zo impopulair geworden dat het Kremlin van deze ballast af wil. Dat kan via lokale verkiezingen, een vrij recent fenomeen nadat Poetin de lokale democratie na 2003 tien jaar aan banden legde.

Het Kremlin heeft de kandidaten van Verenigd Rusland deze week niet voor niets verboden om de namen van president Poetin of premier Medvedev op verkiezingsposters te gebruiken. Dat is alleen al opmerkelijk omdat Medvedev nog altijd voorzitter is van de partij.

Tegelijkertijd is Poetin beducht voor politisering. De politiek als een arena van machts- en ideeënvorming heeft hij juist effectief weten af te schaffen. Sobjanin, die nooit direct door de burgers is gekozen maar in 2010 door het Kremlin werd gedropt, moet in september daarom op eigen titel een electorale basis zien te scheppen. Hij moet zich legitimeren als daadkrachtig bestuurder.

Dat is de koers van Poetin III. Rusland moet worden geleid door ‘patroons’, niet door ‘politici’. Dit concept om de macht vanuit het Kremlin top down te personaliseren kreeg in juni al vorm bij de oprichting van het Volksfront dat de plaats van Verenigd Rusland moet innemen. Het koos Poetin tot zijn ‘leider’, wat a-politiek én dynamischer klinkt dan voorzitter of secretaris-generaal.

Omdat Verenigd Rusland een uitvinding is van de staatsleiding, kan ze de partij niet met één klap de doodsteek toebrengen. Sobjanin levert aan die terminale fase van Verenigd Rusland nu zijn bijdrage. Deze week werd hij door de kiesraad geregistreerd. Niet namens Verenigd Rusland maar als zelfstandige: als ‘zelfbeweger’, zoals het in Russisch heet. Ruim 80.000 burgers ondersteunden hem.

Geen enkele andere ‘automobiele’ kandidaat wist die horde te nemen. Ook niet Sergej ‘Paoek’ Troitski van hardrock/shockband Metaalcorrosie. En gesneefd presidentskandidaat en nikkeltycoon Michaïl Prochorov, die met zijn Burgerplatform wellicht kans had gehad, moest afzien van deelname toen hij zijn buitenlandse bankrekeningen (verboden voor ambtsdragers) niet tijdig kon liquideren.

Van de wel geregistreerde tegen kandidaten is Navalny de nuttigste. De veroordeelde oppositieleider is voorgedragen door de Partij voor Volksvrijheid, mythologisch afgekort tot Parnas, en werd daags voor het vonnis keurig toegelaten.

Het Kremlin denkt electoraal niet veel te vrezen te hebben van Navalny. In de meeste opiniepeilingen komt Navalny, ondanks zijn grote naamsbekendheid, niet boven tien procent van de stemmen uit.

De overwinning die Sobjanin in het verschiet heeft, krijgt dus meer glans als Navalny in de race blijft en in september wordt verslagen. Die zege moet geen smoezelige indruk maken. Sobjanin heeft als dienstdoend burgemeester daarom dinsdag besloten dat de webcamera’s in de stemlokalen via internet worden ontsloten. De risico’s zijn overzichtelijk. Als patroon van Moskou heeft Sobjanin alle ‘administratieve hulpbronnen’ onder controle, de voorbereiding tot het tellen der stemmen.

Geen greep heeft de burgemeester van Moskou echter op de rechtsgang tegen Navalny. De veroordeling van de activist hoeft zijn kandidatuur niet in de weg te staan. Diens veroordeling op zichzelf hoeft zijn kandidatuur niet in de weg te staan. Als zijn hoger beroep voor 8 september nog niet in behandeling is genomen, blijft hij kandidaat. Gaat de rechter komende anderhalve maand wel voortvarend te werk, dan wordt hij uitgesloten.

Onnavolgbare manipulaties met het appèl liggen dus in het verschiet. Wat het Kremlin met Navalny voor heeft, zal over anderhalve maand blijken. Want als politiek instrument tegen de oppositie wordt het strafrecht niet afgeschaft. De reden? „Angst zaaien”, zei politicoloog Dmitri Oresjkin tegen persbureau AFP. „Laten zien we de baas is”.