Als terugschiet, zingt niet meer iedereen Stevie

De maatschappelijke onrust over de vrijgesproken burgerwacht in de VS groeit Mensen willen af van het stand-your-ground beginsel Stevie Wonder treedt niet meer op in staten die eraan vasthouden

In New York gingen mensen afgelopen maandag de straat op om te protesteren tegen de uitspraak in de zaak-Zimmerman. Foto AFP

Redacteur Buitenland

‘Er is een plek onder de zon, waar hoop is voor iedereen’, zong soulzanger Stevie Wonder bijna een halve eeuw geleden. Dit weekeinde werd hij zo kwaad over de vrijspraak van George Zimmerman, de burgerwacht uit Florida die vorig jaar een onschuldige zwarte jongen doodschoot, dat hij bij een optreden in het Canadese Quebec liet weten nooit meer in Florida te zullen optreden zolang daar wordt vastgehouden aan het rechtsbeginsel van stand-your-ground – het recht om iemand dood te schieten als je het gevoel hebt te worden bedreigd, ook al heb je de mogelijkheid je uit de voeten te maken.

De emotionele uitspraak van Stevie Wonder weerspiegelt de maatschappelijk onrust die in Amerika is ontstaan over het vonnis. Burgerrechtenbewegingen, kerkelijke leiders en anti-wapengroepen hebben voor komend weekeinde opgeroepen tot betogingen en bezinningsbijeenkomsten in het hele land.

Rassenvooroordelen

De (zwarte) minister van Justitie Eric Holden vertelde dinsdag in Orlando op een bijeenkomst van de NAACP, de oudste organisatie voor burgerrechten in de VS, over zijn eigen slechte ervaringen met de politie. Vorig voorjaar, na de dood van de 17-jarige Trayvon Martin, riep hij zijn zoon al bij zich „om hem bewust te maken van de wereld die hij nog steeds tegemoet moet treden”.

Holden doelde op de nog steeds heersende rassenvooroordelen. En op het ongebreidelde wapenbezit waartegen president Obama tot dusver tevergeefs strijd voert. Dat bedoelde ook Stevie Wonder toen hij zei niet meer in Florida op te treden, noch in andere Amerikaanse staten en werelddelen met een ruime opvatting van stand-your-ground.

Als de zanger woord houdt, wordt zijn actieradius sterk beperkt. In heel Amerika geldt min of meer dat je jezelf en je gezin gewapenderhand mag verdedigen tegen indringers. Maar in 2005 ging Florida een stap verder. Onder de Republikeinse gouverneur Jeb Bush, en onder zware druk van de National Rifle Association (NRA), de machtige wapenlobby, kreeg de stand-your-ground-wetgeving een zeer ruime interpretatie van het recht op zelfverdediging. Inmiddels hebben meer dan dertig staten soortgelijke wetgeving ingevoerd, van Washington tot Georgia, en van Texas tot Michigan.

Volgens de NRA betekent de formule in combinatie met vrij wapenbezit, ook op straat, meer veiligheid voor de vredelievende burger. Met name door schietpartijen op scholen, zoals vorig jaar december in Newtown, was de discussie over het wapenzit al opgelaaid.

Zimmermans advocaten baseerden hun verdediging niet rechtstreeks op die stand-your-ground wetgeving. Ze betoogden slechts dat Zimmerman niets verkeerds had gedaan door zich met zijn 9mm Kel-Tec. te verdedigen, ook al had hij de confrontatie zelf gezocht door de oproep van de politie te negeren niet achter de ‘verdachte’ Trayvon aan te gaan. De jury, zes vrouwen van wie vijf met een blanke huidskleur, uitgekozen door zowel aanklager als verdediging, kwam unaniem tot hetzelfde oordeel: ‘niet schuldig’. Misschien was sprake van een ongelukkige vorm van zelfverdediging met een tragische afloop, maar Zimmermans optreden was niet in strijd met de geldende wetgeving in Florida.

Regering machteloos

Daarmee heeft ‘het volk recht gesproken’ en is de zaak in de staat formeel afgesloten. Activisten kijken nu hoopvol naar de federale overheid. Minister Holder veroordeelde tijdens zijn toespraak in Orlando de stand-your-ground wetgeving als een „onzinnige” uitbreiding van het het concept van zelfverdediging. Een uitnodiging tot „het laten escaleren van gewelddadige situaties”.

Maar net als in het wapendebat staat de (Democratische) regering in Washington in de zaak Zimmerman machteloos. Velen denken dat de buurtwacht, zelf een hispanic, handelde uit rassenhaat. Dat hij achter Trayvon aanging omdat hij zwart was en daarom verdacht. Zimmerman, en zijn familie en vrienden, hebben dat ontkend. Tijdens het proces legde de aanklager er ook geen harde bewijzen voor op tafel.

Juist dat maakt ingrijpen van de federale overheid moeilijk, beamen ook ambtenaren op het ministerie van Justitie in Washington. Theoretisch kan op federaal niveau een nieuwe zaak tegen Zimmerman worden aangespannen op basis van vier jaar geleden aangescherpte wetten tegen onder andere rassenhaat en homofobie. Maar dan moet de federaal aanklager alsnog overtuigend aantonen dat de buurtwacht uit Sanford de trekker bewust overhaalde omdat zijn doelwit de verkeerde huidskleur had. In de laatste jaren is de ‘haatwet’ in meer dan 140 gevallen met succes toegepast in rechtszaken. In de zaak tegen Zimmerman lijkt dat een onbegaanbare weg, zeggen rechtsgeleerden. Het laatste nieuws uit Sanford is dat Zimmerman zijn wapen een dezer dagen terugkrijgt.