Oorlogsmisdaden politionele acties horen niet te verjaren

Harrie Nouwen, veteraan ‘politionele acties’, bekende dat hij deelnam aan een executie in Zuid-Sumatra. Daar komt hij te gemakkelijk mee weg, vindt M. Ferares.

Zaterdag bekende oorlogsveteraan Harrie Nouwen in deze krant dat hij de soldaat is op een beruchte executiefoto die de Volkskrant vorig jaar publiceerde. Een foto uit het album van Jacobus Ridderhof, een inmiddels overleden veteraan.

Nouwen vertelde eindelijk het verhaal bij de foto. Wat er gebeurd was in december 1949 in het dorp Gedong Tataan in Zuid-Sumatra. Daarmee brak hij een eed op koningin Wilhelmina. Destijds had hij gezworen ‘alle geheimen uit het leger te bewaren’. Desondanks vertelde Nouwen nu, op 87-jarige leeftijd, honderduit.

Waarom nu pas? Op zich hadden de veteranen niets te vrezen. Op grond van het militaire strafrecht zouden de executies in Rawagede verjaren op 10 december 1971. In datzelfde jaar was ook een wet tegen verjaring van oorlogsmisdaden aangenomen, waar de Nederlandse daden in Indonesië weer van werden uitgezonderd. In 2012 concludeerde het Openbaar Ministerie in Arnhem dat vervolging niet mogelijk is. Alles is verjaard. Een slag in het gezicht van het Indonesische volk. Het is meten met twee maten: nazi’s gaan terecht niet vrijuit.

Maar oorlogsmisdadigers als kapitein Westerling hadden niets meer te vrezen. Die was met zijn Depot Speciale Troepen verantwoordelijk voor de moord op duizenden onschuldige mensen in Zuid-Sulawesi in december 1947. Zij schoten alle mannelijke inwoners van het dorp Rawagede op Java dood. De uitzondering moest niet alleen een eind maken aan de berichten over de begane oorlogsmisdaden, maar was ook bedoeld om hen, die politiek verantwoordelijk waren van straf te vrijwaren.

Dat merken we ook nu weer. De foto’s van de ‘standrechtelijke executie’ van de mannen en jongens in Zuid-Sumatra hebben niet tot enige actie van Nederlandse politieke of juridische autoriteiten geleid. Zij verschuilen zich achter de verjaring.

Maar kan zoiets wel echt verjaren? In ieder geval niet voor de vrouwen en kinderen van de slachtoffers. Misdaden van nazi’s zullen voor joodse Nederlanders ook nooit verjaren. Of zoals Itzhak Katzenelson dichtte: ‘Niet genezen door vergeten die eeuwige wond.’ Geldt dat niet ook voor de Indonesische bevolking? Zelfs als de geëxecuteerden de militairen hadden aangevallen, zoals Harrie Nouwen stelt, dan nog was de manier waarop zij wraak namen in strijd met de Conventie van Genève die gaat over de behandeling van krijgsgevangen.

Nederland was agressor in een soeverein land en ageerde met de bedoeling de koloniale status van Indonesië van voor de Tweede Wereldoorlog te herstellen. Het was volkomen legitiem dat Indonesiërs zich daartegen verzetten.

Is het uit naam van de humaniteit, van de democratie of omdat ‘het al zo lang geleden is’ dat Nederland weigert de schuldigen aan de oorlogsmisdaden te vervolgen? Maakt dat niet alle Nederlanders medeplichtig aan wat er is gebeurd zolang de schuldigen niet worden vervolgd? Verjaren zullen de misdaden nooit.

M. Ferares is publicist.