Kremlin bang voor atypische criticus

De anti-corruptieactivist Navalny is vanmorgen tot vijf jaar cel veroordeeld wegens fraude. Dit vonnis is een boodschap voor de oppositie tegen Poetin.

Navalny wordt op de stoep voor de kiesraad gearresteerd, als hij zich daar meldt als kandidaat bij burgemeestersverkiezingen. Foto Reuters

Amsterdam. - Terwijl rechter Sergej Blinov in Kirov vanmorgen eindeloos lang en soms onverstaanbaar zijn vonnis tegen Aleksej Navalny voorlas, was de politie duizend kilometer verderop in Moskou al in verhoogde staat van paraatheid in touw. Agenten zetten het Manegeplein alvast af om te voorkomen dat aanhangers van Navalny daar aan de voet van het Kremlin gaan betogen tegen de vijf jaar celstraf voor de bekendste anti-corruptieactivist van Rusland.

Om een voorspelbaar verbod te omzeilen hadden de organisatoren van het protest hun betoging vooraf betiteld als ‘volkssamenkomst ter bespreking van het vonnis’. Net als de staatsmacht is ook de oppositie in Rusland heel creatief met verbale spitsvondigheden om formele regels van de staat te tarten. De autoriteiten namen het zekere voor het onzekere. De chef Regionale Veiligheid liet ook weten dat de oproerpolitie elke samenscholing uiteen zou drijven.

Navalny heeft in Moskou een serieuze maatschappelijke positie. Juist gistermiddag werd hij geregistreerd als kandidaat bij de burgemeestersverkiezingen in Moskou, de eerste rechtstreekse verkiezingen sinds 2003. Of hij na zijn veroordeling kandidaat kan blijven, hangt af van het tempo waarin een hoger beroep wordt afgehandeld. Vermoedelijk zal het Kremlin daarbij een cruciale rol spelen. Het machtscentrum ziet Navalny als een geduchtere tegenstander dan bijna alle andere buitenparlementaire oppositionelen.

De 37-jarige Navalny is namelijk geen partijpoliticus of ideoloog, zoals veel andere critici van het bewind van Poetin. Hij profileert zich als een democratische nationalist die, net als veel Russen, streeft naar een sterke natie die niet wordt ondermijnd door corruptie.

Door zijn niet aflatende stroom onthullingen over politici en bestuurders die de staatsmacht gebruiken om zelf rijkdom te vergaren appelleert hij aan de groeiende stedelijke middengroepen die voor menig overheidsdienst moeten betalen terwijl hun belastinggeld verdwijnt. Dinsdag nog schreef Navalny op zijn weblog een lang artikel over de wijze waarop directeur Vladimir Jakoenin van de Russische Spoorwegen zichzelf en zijn familie heeft verrijkt ten koste van de reiziger.

De veroordeling van Navalny lag dan ook voor de hand. Het komt in Rusland bijna niet meer voor dat een rechter een verdachte vrijspreekt. De wijze waarop sommige rechters hun vonnissen declameren, doet vermoeden dat hun teksten zo goed als letterlijk door de justitiële autoriteiten in Moskou worden gedicteerd.

Onder aanvoering van de nationale recherche, het zogeheten Onderzoekscomité dat verantwoording aan president Vladimir Poetin moet afleggen en zo afgelopen jaren een machtspositie heeft opgebouwd, is dit voorjaar tegen Navalny en ook zijn broer een reeks strafzaken wegens fraude en verduistering in stelling gebracht. De woordvoerder van het comité, ook wel de FBI van Rusland genoemd, verklaarde dit voorjaar openlijk dat Navalny „macht” in het Kremlin had „geïrriteerd”.

Dezelfde nationale recherche gooit de netten daarbij steeds wijder uit. Meer dissidente bestuurders en intellectuelen heeft het op de korrel. Deze zomer vluchtte de gerenommeerde econoom Sergej Goerijev naar Parijs, nadat hij door Onderzoekscomité was verhoord over zijn banden met zowel Navalny als de nu tien jaar geleden gevangen genomen oliemagnaat Michaïl Chodorkovsky. Vorige week werd de burgemeester van de stad Jaroslavl, die eerder zijn loyaliteit jegens het Kremlin had opgezegd, gearresteerd op verdenking van fraude en voor de zekerheid naar Moskou overgebracht.

Via zijn weblog bond Navalny zijn medestanders vanmorgen op het hart niet „in paniek” te raken. In een ritmische tekst, vooral retorische herhaling schreef hij: „behalve jullie is er niemand” in Rusland.