Iemand moet luisteren naar het kind

Het kind is meestal de dupe als ouders uit elkaar gaan. Maar vaak wordt er bij een scheiding niet met de kinderen gepraat. Nu krijgen mediators daar les in. Van de kinderen zelf.

Vandaag krijgen ze les, vijftien gecertificeerde mediators die veel echtscheidingen doen. Ze gaan leren hoe ze kinderen kunnen helpen minder last te hebben van de scheiding van hun ouders. Ze gaan leren hen te betrekken bij de afspraken die ouders onder hun leiding maken.

De leraren? Geen psychologen of gedragsexperts, maar ervaringsdeskundigen: drie jongeren met gescheiden ouders, 24, 20 en 15 jaar oud. Ze komen van Villa Pinedo, een belangenorganisatie van kinderen met gescheiden ouders. Ze hebben het afgelopen jaar vaker trainingen gegeven aan advocaten en mediators. Maar nu krijgen die er voor het eerst opleidingspunten voor; de jongeren zijn ‘erkende opleiders’.

„Rust. Dat mijn ouders zouden ophouden met ruzie maken”, antwoordt de vrouw van 20 op de vraag waaraan zij na de scheiding behoefte had. „En ik wilde géén boodschapper meer zijn omdat mijn ouders niet met elkaar praatten.”

Dit is ervaringsgericht leren, legt de vrouw van 24 uit, met meer rust en zelfvertrouwen dan bij haar leeftijd horen. „We leren van onze ervaringen én die van jullie.”

Om echt openhartig over hun pijnlijke achtergrond te kunnen praten – de ouders van de 20-jarige praten acht jaar na de scheiding nog steeds niet met elkaar – beloven de cursisten vertrouwelijkheid. Daarom ook worden hier de namen van de twee vrouwen en de 15-jarige jongen niet genoemd.

Het begint met vragen van de mediators. „Jullie mogen echt álles vragen, daarvoor staan we hier”, zegt de 24-jarige. „Wij geven de grenzen wel aan.”

Hoe de relatie met hun ouders is veranderd? „Na de scheiding was ik geen kind meer. Ik werd de moeder van mijn moeder”, zegt de vrouw van 20. En: „Mijn ouders zijn keihard van hun voetstuk gevallen. ‘Wij zijn een team, wij gaan niet scheiden’ zeiden ze altijd. Wel dus, ze waren net als alle andere ouders.”

De ouders van de jongen zijn ook na de scheiding nog wel echt een team, zegt hij. „En mijn relatie is met beiden hechter geworden.”

De aandacht voor de positie van jongeren in echtscheidingen – ieder jaar ruim 70.000 kinderen erbij – neemt toe. Kinderombudsman Marc Dullaert bepleitte vorig jaar een eigen vertegenwoordiger voor kinderen bij scheidingen. Als ze ouder zijn dan 12 jaar, hebben kinderen het recht de rechter te laten weten wat ze vinden van de afspraken die hun ouders over hen hebben gemaakt. Maar daar komt in de praktijk vaak niet genoeg van terecht omdat rechtbanken jongeren niet benaderen, of op een afschrikwekkende manier.

Steeds meer rechtbanken en Bureaus Jeugdzorg hebben programma’s die ouders in ‘vechtscheiding’ dwingen stil te staan bij de belangen van de kinderen. Het drama met de broers Ruben en Julian uit Zeist, die na een vechtscheiding door hun vader zijn vermoord, heeft de roep om uitbreiding van dergelijke mogelijkheden versterkt. En onder juristen groeit de belangstelling voor de eigen rol van kinderen in echtscheidingen: de jongeren van Villa Pinedo gaan ook lesgeven aan de rechtenfaculteit van de Universiteit Leiden.

De jongeren willen vooral dat hun ouders zich volwassen opstellen, blijkt tijdens de cursus. De 24-jarige: „Vertel eerst zelf je ex-vrouw dat je een nieuwe vriendin hebt voordat je het mij vertelt, zodat ik niet voor je hoef te liegen.”

Moest ze dan liegen tegen haar moeder, ze kon toch ook de waarheid vertellen? „Dan zou ik haar hart breken. En dan krijg ik alle shit over me heen. Bovendien verraad ik dan ook het vertrouwen dat mijn vader in me stelt. Dus kies je de weg van de minste weerstand. Maar uiteindelijk breekt je dat op.”

De mediators vragen wat hún rol zou kunnen zijn. Eerder, voordat de jonge docenten er waren, bespraken ze hoe ze dat nu doen, kinderen betrekken bij een echtscheiding. Sinds een paar jaar moeten ouders die scheiden een ouderschapsplan maken: waar de kinderen wonen en wanneer, wie wat betaalt, en hoe de ouders elkaar op de hoogte houden. Niet alle mediators bespreken dat plan altijd met de kinderen zelf. Ze vinden dat moeilijk, mede uit vrees dat het voor kinderen pijnlijk is over de scheiding te praten.

Mediator Judith Bos merkt dat ouders het evenmin graag willen. „Ze zijn misschien bang voor wat de kinderen zullen zeggen, en ze willen hen beschermen.” Het is ook niet per se nodig, vinden de mediators. Mariëtte Tijs leert ouders liever hoe ze dit soort onderwerpen met de kinderen kunnen bespreken. „Zij zullen in de toekomst wel vaker met hun kinderen moeten praten, ook over andere belangrijke zaken.”

De jongeren weten heel goed wat mediators voor een kind in scheiding kunnen doen. „Ouders denken te weten wat hun kinderen voelen. Maar dat is niet zo”, zegt de 15-jarige. „Kinderen beschermen hun ouders. Ik dééd alleen maar of het goed met me ging.” Tegen een mediator kunnen kinderen wel zeggen wat de scheiding met hen doet, en wat ze willen.

De 24-jarige: „En jullie kunnen bovendien iets constructiefs doen met die informatie. Oma’s of geduldige familievrienden kunnen die afspraken bijvoorbeeld niet vastleggen.”

Maar heeft het zin bij heel jonge kinderen? En wat doe je als ouders niet bereid zijn iets te doen met de wensen van de kinderen? Of met pubers die helemaal niet willen praten?

Terechte vragen, vinden de jongeren. En ze verwachten ook niet dat ze bij álle afspraken hun zin krijgen. Alsjeblieft niet – ouders moeten de beslissingen nemen, en niet de verantwoordelijkheid bij hun kinderen leggen. „Maar iemand moet wel luisteren naar de kinderen”, zegt de jongen van 15.

Na een dag met vragen, adviezen en ontroerende rollenspellen is de voorzichtigheid weg over het nut van praten met kinderen in echtscheidingen. Een 9,5 gaven de mediators de opleiding in de evaluatie; het hoogste cijfer ooit voor een opleidingsdag van gecertificeerde mediators.