Dansen web spin in het van de

Zweven op een reusachtig net 26 meter boven de vloer van een museum Dat kan in het nieuwste kunstwerk van architect Tomás Saraceno De mensen kruipen als spinnen rond

Bezoekers in het stalen web In Orbit van Tomás Saraceno in K21, Düsseldorf. Foto Studio Tomás Saraceno

Medewerker Kunst

De dappersten duiken er meteen op af. Zigzaggend rennend, dansend, deinen ze over het wiebelende stalen net. Hun sneakers slippen niet op de kabels, hun knieën veranderen niet in natte waslappen, hun maag draait niet om. Hopla: daar gaan ze de balustrade over, op weg naar een van de zes bolvormige cockpits verderop, waar ze op zachte doorkijkkussens, achteroverliggend op hun rug, een soort kosmisch gevoel ervaren. Of ze klimmen nog hoger, via kabels het net in, twee, drie verdiepingen hoog. Er wordt gegierd van de pret. Er wordt hand in hand geklommen en gegleden. Verliefd op de rug gelegen en naar de hemel gestaard.

Zesentwintig meter lager grijnst de hardstenen vloer van museum K21 in Düsseldorf.

Vanaf de bovenste ommegang van K21 zien de mensen beneden eruit als bewoners van een poppenhuis. Vanaf hierboven kan ik de wolken die langs de glazen koepel van het gebouw trekken bijna aanraken. Hier is het surrealistische uitspansel In Orbit, dat kunstenaar-architect Tomás Saraceno in de gigantische glazen koepel van het museum heeft gebouwd. Ik durf de rand van het net niet over. Ik durf niet zoveel meter boven de piazza te lopen. Ik heb hoogtevrees, maar was dat vergeten. En daarom sta ik bij de ingang van de 2.500 vierkante meter grote ‘stad’ en kijk toe.

Tien mensen per keer mogen In Orbit betreden. De veiligheidsvoorschriften zijn talrijk. Geen mobiel, geen portemonnee, geen camera in een broekzak mag mee: iedereen moet een witte overall aan, speciale sneakers dragen én een verzekeringsverklaring ondertekenen. De bezoekduur is beperkt tot tien minuten. De wachttijd in de rij is anderhalf uur. Iedere bezoeker van K21 voelt de drang om in ieder geval éven de voet op het net te zetten.

Speelplaatsen voor volwassenen

In Orbit is het grootste project dat Saraceno ooit heeft gerealiseerd. Drie jaar lang heeft hij eraan gewerkt. Het uit drie etages bestaande, wolkvormige net moet een onderdeel vormen van het nog grotere Air-Port-City, een utopische vliegtuigstad die in wolkachtige formaties in de lucht drijft. Deze fictieve stad – het is de vraag of hij ooit kan worden gerealiseerd – kan volgens Saraceno antwoord geven op de vraag hoe de mens in een geglobaliseerde wereld leeft en zou willen leven.

De in 1973 in Argentinië geboren en in Berlijn wonende Saraceno heeft de afgelopen jaren internationaal furore gemaakt met een sensationeel oeuvre over vliegen, zweven, alle mogelijke vormen van bewoning op onze planeet aarde. Het roept voortdurend vragen op over mogelijkheden, eindigheid en grenzeloosheid in ons eigen leven. Wat doen we? Waar dromen we van? Wat denken we te kunnen? En: wat willen we?

Het zijn vragen die aan de orde kwamen in de gigantische hal van het Hamburger Bahnhof in Berlijn en het dak van het New Yorkse Metropolitan Museum. Beide instellingen veranderde Saraceno in Cloud Cities – doorzichtige en spiegelende opeenstapelingen van bellen en bollen, waar je overheen kon klimmen en op kon drijven. ‘Speelplaatsen voor volwassenen’ worden deze werken een beetje neerbuigend genoemd. Maar ze zijn meer dan dat.

De netten die de kunstenaar weeft zijn afgekeken van de webben van de spinnen die spinnenliefhebber Saraceno zelf in de kelder van zijn atelier in Berlijn houdt. Aan de Space University van NASA Ames in Sillicon Valley experimenteerde hij met paraboolvluchten, waarbij vrije val en gewichtloosheid worden gesimuleerd. „Word een mier, een spin of een astronaut”, zei hij daarover in een interview, „en de wereld wordt een andere wereld.” Ook het oceanische werk van kunstenaar Olafur Eliasson is een inspiratiebron. Dat werk brengt hem ertoe om bijvoorbeeld in het hoogst gelegen meer ter wereld een klapstoel uit te klappen, zijn schoenen uit te doen en daar de sensatie te ondergaan van tegelijkertijd met je voeten in het water en je hoofd in de wolken zitten.

Mensen als spinnen

In Orbit verenigt zodoende zaken die prettig onverenigbaar lijken. Loop je een klein stukje over het net, dan voel je het gewicht van je afvallen door de cadans die andere bezoekers veroorzaken. De tijd staat er stil, en tikt razendsnel door. Het net is loodzwaar, maar lijkt vederlicht. Als je er van een afstandje naar kijkt, zie je de mensen als spinnen langs onzichtbare draden door de lucht kruipen.

Het is niet zeker of het nog grotere en ambitieuzere Air-Port-City er gaat komen. Die stad kun je utopisch noemen, of a-topisch, of gewoon niet-realiseerbaar. Dat maakt niet uit, zegt Saraceno in een interview in het boek dat bij de tentoonstelling verschijnt: „Utopische dromen drijven me tot het onmogelijke. Jules Verne zei al: ‘Alles wat onmogelijk is, moet bereikt worden.’ Als we onze doelen niet hoog stellen, hoe kunnen we dan in vredesnaam vooruitgang boeken?”

In Orbit is tot 27 september te bezoeken in museum K21 in Düsseldorf. tomassaraceno.com