Wettelijke drones

Vereist het gebruik van onbemande gewapende gevechtsvliegtuigen, zogeheten drones, een aanpassing van het volkenrecht? Op deze vraag geeft de gezaghebbende Commissie van Advies inzake Volkenrechtelijke Vraagstukken in een advies aan minister Timmermans (Buitenlandse Zaken, PvdA) een helder antwoord: nee. Er is „geen enkele reden om aan te nemen dat het bestaande internationaalrechtelijke kader ontoereikend is om de inzet van bewapende drones adequaat te regelen”, aldus de juristen.

Met dit antwoord had de commissie het advies, geschreven op verzoek van minister Timmermans, kunnen beperken tot een eenregelig briefje. Maar onder leiding van de Groningse hoogleraar internationaal publiekrecht Marcel Brus is een gedegen rapport afgeleverd met een uiteenzetting van het juridisch kader waarbinnen het gebruik van drones zich dient af te spelen. Daarmee wordt geïllustreerd dat, ondanks het ontbreken van de noodzaak tot aanpassing van het volkenrecht, de inzet van onbemande wapens zich niet laat verengen tot een simpel digitaal ja- of nee-antwoord.

Het belangrijkste gevolg van de zich technologisch snel ontwikkelende drones is dat zij – zoals elk nieuw wapen – een nieuwe dimensie aan het geweldsspectrum geven. Onbemande vliegtuigen reduceren het risico voor de aanvallende partij aanzienlijk.

Het politieke, maar zeker het publieke debat over het voornemen tot gewapend ingrijpen wordt heden ten dage in niet onbelangrijke mate bepaald door de te verwachten hoeveelheid terugkerende bodybags. Drones nemen dat element weg, waardoor de drempel voor het ten strijde keren aanzienlijk lager komt te liggen. Maar het betreft hier, zoals de Commissie Volkenrechtelijke Vraagstukken terecht stelt, een ethische en geen juridische vraag.

Vooral de Amerikanen maken in hun War on Terror steeds vaker gebruik van bewapende onbemande vliegtuigen. Zij gaan over tot aanvallen tot diep in andere soevereine staten, die vroeger met conventionele, bemande vliegtuigen ongetwijfeld minder snel zouden zijn ondernomen. Maar wat is de wettelijke grondslag van die talloze aanvallen?

In haar advies wijst de volkenrechtcommissie erop dat het gericht doden van een individu buiten de context van een gewapend conflict in beginsel verboden is. Alleen in de meest uitzonderlijke situaties mag dit middel onder strikte voorwaarden worden ingezet. Is hier altijd sprake van bij de aanvallen met vanuit de Verenigde Staten bestuurde drones op Pakistan of Jemen?

Ja, drones mogen van het volkenrecht. Maar de vragen over het daadwerkelijke gebruik ervan worden hierdoor niet minder.