‘Koppel prijs aan resultaat’

Volgens de Amerikaanse hoogleraar Denis Cortese kunnen de kosten van de zorg in Nederland fors omlaag. „Artsen moeten zelf een zorgverzekeraar oprichten.”

Een patiënt met prostaatkanker wordt met behulp van een operatierobot geopeerd. Foto ANP

Hoe kan de westerse wereld de uitgaven in de zorg beheersen, en hoe zijn artsen en ziekenhuizen te motiveren om mensen zo snel mogelijk gezond te maken?

De Amerikaan Denis Cortese heeft uitgesproken denkbeelden over de zorgdilemma’s in ontwikkelde economieën. Op uitnodiging van het Talma-instituut van de Vrije Universiteit, dat innovatie in de verzorgingsstaat onderzoekt, bracht hij eerder deze maand een bezoek aan Nederland.

Overal in de westerse wereld groeien de zorguitgaven sneller dan de economie. Hoe komt dat?

„Technologische vooruitgang is de belangrijkste aanjager. Een voorbeeld. Een van de behandelingen van prostaatkanker is bestraling. Dat kost ongeveer 30.000 dollar voor zes weken van behandelingen. Maar sinds kort is er een nieuwe vorm van bestraling, de protonentherapie. Er is nog niet bewezen dat die beter is, maar die kost wel 50.000 dollar. Bij innovatie weten we het vaak niet: soms is de behandeling beter, soms slechter, maar het kost altijd meer.”

Wat is daartegen te doen?

„Ik ben geen tegenstander van nieuwe technieken, begrijp me goed. Maar we moeten snel leren bij welke patiënten iets effect heeft en bij welke niet. Zodat je er bij veelbelovende nieuwe behandelmethoden snel achterkomt of het bij iedereen werkt of slechts bij een kleinere groep. We kunnen de technologische vooruitgang niet bijbenen om goed te evalueren. We moeten bij elke nieuwe behandeling, elk nieuw medicijn, de effecten consequent bestuderen. Bij alle gebruikers. Verplicht. Dan zou je binnen twee jaar weten of iets een verbetering of verslechtering is, in plaats van soms twintig jaar later. Bij die protonentherapie zou bijvoorbeeld iedereen die die therapie krijgt moeten deelnemen aan een studie.”

U bent van mening dat we op een verkeerde manier voor zorg betalen. Hoezo?

„In de westerse samenleving hebben we allemaal hetzelfde probleem in de zorg: we krijgen niet waar we voor betalen. Als de resultaten fantastisch zouden zijn, zou je nog kunnen zeggen dat die hoge rekening geen probleem hoeft te zijn. Maar we krijgen geen goede, veilige, snelle zorg die tevreden stelt. Als we dat willen verbeteren, moeten we betalen voor wat we willen. Daarom zeg ik tegen politici: koppel eerst de betalingen en gewenste resultaten beter aan elkaar. Nu zijn we alleen maar aan het bezuinigen en de zorg aan het uitkleden om de kosten te beheersen. Maar in mijn ogen kost de beste kwaliteit het minst.”

Wat bedoelt u daarmee?

„Als je patiënten zo goed mogelijk behandelt, ze geen complicaties hebben, er geen infecties in het ziekenhuis zijn, dan zijn ze niet langer in het ziekenhuis dan nodig. Het beste is om zoveel mogelijk patiënten buiten het ziekenhuis te houden. Dat is goedkoper. Daarom moeten we onze uitkomsten meten, de gezondheidswinst.”

Dat is lastig.

„Dat zegt iedereen, maar dat is niet zo. Neem een heupoperatie, een van de meest voorkomende duurdere ingrepen. Het succes kun je meten: overleeft de patiënt het? Waren er infecties? Was de patiënt snel uit bed? Hoe deed de heup het een jaar na de operatie? Werkt de patiënt weer? Is hij gestopt met medicatie? De veiligheid van een ziekenhuis kun je ook meten. Ziekenhuizen die nul infecties melden na heupoperaties, zijn beter dan ziekenhuizen die er één melden. Zo eenvoudig is dat. De effectiviteit van astmabehandelingen bij kinderen kun je meten door te kijken hoe vaak ze school missen. Stel dat dit voor een groep van 100 kinderen 1.000 schooldagen zijn. En dat die absentie daalt bij een nieuwe behandelmethode. Dan is dat vooruitgang, en het bespaart geld. Dus dat meten is geen probleem. De kunst is om het te koppelen aan beloningen.”

Hoe kan dat het slimst?

„Een van de beste manieren is dat ziekenhuizen en artsen hun eigen zorgverzekeraar hebben. Dan blijft het bespaarde geld binnen de groep mensen die het voor elkaar bokst. Als artsen en ziekenhuizen de kosten naar beneden krijgen, verdienen ze daaraan als ze zelf zorgverzekeraar zijn. Nu werkt het zo: als het ziekenhuis geen klanten heeft, dan lijdt het verlies. Als de artsen geen patiënten zien, heeft het ziekenhuis een probleem. We betalen artsen om ons te zien als we ziek zijn. In Nederland heb je veel ziekenhuizen waar artsen in loondienst zijn. Dat is heel goed. Dan kun je veel makkelijker samenwerken. Dat zijn elementaire bouwstenen in een zorgstelsel.„Maar we betalen doorgaans per verrichting, per medische behandeling. Dat betekent dat we artsen betalen om ons ziek te houden. Maar als zij mensen zó goed behandelen, dat zich minder zieken melden, dan doen ze het pas echt goed. Dan moeten ze wel profiteren van het geld dat op die manier bespaard wordt. Hier experimenteren we heel veel mee in de Verenigde Staten, al jaren.”

Moet je niet heel erg groot zijn om zelf een zorgverzekeraar te beginnen?

„Dertig- tot vijftigduizend patiënten volstaan. We hebben heel veel ziekenhuizen in de Verenigde Staten die hun eigen zorgverzekeraar hebben.”

Zijn zeer ernstig zieke patiënten niet de pineut in dit model?

„Nee, dat zijn juist patiënten met de grootste mogelijkheden, ook zakelijk gezien. Een reguliere verzekeraar wil de gezondste mensen. Dan hoef je minder te vergoeden en kun je wel de premies innen. Maar als je de kosten voor de hele populatie draagt, dan ben je er juist bij gebaat om zieke mensen gezond te maken – en met preventie gezond te houden. Dan is dat het goedkoopst en verdien je het meest.”

In Nederland dragen zorgverzekeraars steeds meer risico voor de uitgaven op landelijk niveau. Is dat geen oplossing?

„Dat is mooi, maar het werkt alleen als al het geld wordt doorgegeven aan artsen en zorginstellingen. Ieder euro winst voor de zorgverzekeraar is tenslotte verloren geld voor de zorg. Verspilling. Daarom is de beste manier dat artsen zelf een zorgverzekeraar opzetten. De beste resultaten zien we in de Verenigde Staten bij zorgverzekeraars die van artsen zijn, en die maken weinig winst. De arts moet zeggen: geef ons rechtstreeks het geld en er zullen nieuwe zorgmodellen ontstaan.”