Gehate kapitein gestrand cruiseschip wil nu ‘de feiten vertellen’

Anderhalf jaar geleden liep de Costa Concordia aan de grond. Vandaag is het proces begonnen tegen de kapitein; 32 mensen kwamen om.

De Costa Concordia eerder deze week. Er wordt hard doorgewerkt om te proberen het schip in september rechtop te trekken. Foto AP

Als je tegen een Italiaan in zijn eigen taal ‘Ga aan boord, lul’ zegt, begrijpt hij meteen dat je dat niet letterlijk bedoelt. Het is een code geworden, een populaire hashtag op het Italiaanse Twitter, een zinnetje dat staat voor foute bravoure, plichtsverzaking en lafheid.

‘Vada a bordo, cazzo’ was de woedende reactie van een officier van de kustwacht in een telefoongesprek met kapitein Francesco Schettino van het cruiseschip Costa Concordia, om kwart voor twee ’s nacht op 14 januari 2012. In een riskante ´zeemansgroet’ was het 290 meter lange schip een paar uur eerder vlak langs het Toscaanse eiland Giglio gevaren. Het cruiseschip raakte een rots en de romp scheurde open over een lengte van zeventig meter. De Costa Concordia maakte slagzij en onder de 3200 toeristen aan boord brak paniek uit. Maar kapitein Schettino was een de eersten die het schip verlieten en de vaste wal wisten te bereiken, enkele tientallen meters verder. In het bewuste telefoongesprek kort na de ramp vertelde hij dat hij had besloten de reddingswerkzaamheden vanaf de kant te begeleiden.

Gegeneerd haalden Italiaanse kranten een uitspraak van Churchill aan. Heerlijk, zo’n reis op een Italiaans schip, heeft de Britse staatsman ooit gezegd: onovertroffen, superbe dienstverlening, en in een noodsituatie doen ze niet aan die onzin van vrouwen en kinderen eerst.

Vandaag is het proces tegen Schettino begonnen. Hij wordt onder andere beschuldigd van dood door schuld: na de ramp zijn dertig doden geborgen, twee opvarenden zijn nooit gevonden. Zijn advocaten willen honderden mensen laten getuigen om hun cliënt vrij te pleiten. Hij beweert dat hij juist uitstekend heeft gereageerd door het water makende schip in ondiep water te brengen, zodat het niet volledig zou zinken.

Maar opvarenden hebben verteld dat Schettino meer aandacht had voor een blonde Moldavische schone dan voor de koers van het schip. Onderzoekers voor justitie hebben vastgesteld dat de communicatie tussen Schettino en zijn Indonesische stuurman veel te wensen overliet. En dat hij snel van boord ging om beter het reddingswerk te coördineren, wordt door vrijwel niemand geloofd.

Ook anderen hebben fouten gemaakt in deze ramp. De stuurman en drie andere officieren van de bemanning hebben in ruil voor een schuldbekentenis een akkoord weten te sluiten met justitie; de details hiervan moeten later deze maand bekend worden. Ook de crisismanager van Costa Cruises, de eigenaar van het schip, die de ernst van de situatie veel te laat heeft onderkend, heeft een deal gekregen. Zijn bedrijf, onderdeel van de Amerikaanse Carnivalgroep, is daarnaast in april akkoord gegaan met een boete van één miljoen euro om onder strafrechtelijke vervolging uit te komen. De meeste mensen die niet gewond zijn geraakt of geen familie of dierbaren zijn verloren, zijn akkoord gegaan met het aanbod van Costa Cruises voor een schadevergoeding van 11.000 euro.

Maar de 52-jarige Schettino, meestal met zonnebril op en gel in zijn krullende haren, kwam niet onder een proces uit. Daarvoor wordt hij te veel gezien als hoofdschuldige aan een onverantwoordelijke manoeuvre. En vooral als iemand die zijn plicht heeft verzaakt jegens de 3200 passagiers en de ruim duizend bemanningsleden.

Al een paar dagen na de ramp heeft Costa Cruises gezegd dat Schettino fouten heeft gemaakt, niet alleen als verantwoordelijke voor de koers van het schip, maar ook als de man die de evacuatie had moeten leiden. Vorige zomer is hij ontslagen. Schettino vecht het ontslag aan.

Het strafproces wordt gehouden in de kuststad Grosseto. Wegens de enorme belangstelling is er een theater voor omgebouwd, met een duizendtal plaatsen. De rechtszaak had vorige week dinsdag moeten beginnen, maar wegens een nationale staking van advocaten in Italië is hij doorgeschoven.

In een aantal documenten van vóór de ramp wordt Schettino geprezen als een bekwame zeeman. Schettino heeft gezegd dat het proces met vertrouwen tegemoet ziet, en dat hij ervan overtuigd is dat hij „in alle rust de feiten kan vertellen’’. Maar een van de getuigen die de openbare aanklager heeft opgeroepen is Gregorio De Falco, de kapitein van de kustwacht die met Schettino belde. Hij waarschuwde toen al, in dat gesprek: „Kijk Schettino, u mag uzelf dan uit zee hebben gered, maar ik zal er voor zorgen dat u een heel zware tijd krijgt... Ik zal er voor zorgen dat u heel veel problemen krijgt. Ga aan boord, lul.”