Onderzoek naar WNL en Telegraaf roept vragen op

Het Commissariaat voor de Media berispt WNL. De omroep moet zich meer distantiëren van De Telegraaf. Maar wat doet WNL nu precies fout?

‘Op naar Hilversum!’ kopt De Telegraaf op 17 februari 2009. Hoofdredacteur Sjuul Paradijs is die ochtend naar het Mediapark in Hilversum gereden. Zijn krant heeft er een blauw-gele truck geparkeerd: promotie voor de omroep die Paradijs wil oprichten. Wakker Nederland, voor een rechts geluid in Hilversum. Abonnees kunnen gratis omroeplid worden.

Anderhalf jaar later is de omroep aspirant. Die heet dan niet meer Wakker Nederland, maar WNL. De omroep van Paradijs moet afstand nemen van de krant van Paradijs. Een publieke omroep mag niet dienstbaar zijn aan het maken van winst door derden. Anders gesteld: er mag geen publiek geld stromen van Den Haag via Hilversum naar de Basisweg in Amsterdam. Daar zit TMG.

Maar is WNL wel zo onafhankelijk van TMG? En meer in het algemeen, zet De Telegraaf met deze actie de bijl aan het open omroepbestel? Toenmalig minister Plasterk (OCW, PvdA), verantwoordelijk voor de entree van WNL en PowNed in het bestel, is er niet gerust op. Hij stelt een onderzoek in. In december 2010 bevestigt het Commissariaat voor de Media dat het gaat onderzoeken hoe onafhankelijk WNL – en TMG/GeenStijl-zusje PowNed – zijn van TMG. De waakhond denkt begin 2011 met een uitspraak te komen.

Tweeënhalf jaar stilte volgt. Het Commissariaat en het ministerie van OCW zijn zeer terughoudend over het onderzoek. Afgelopen voorjaar bevestigt OCW slechts dat een concept is verstuurd aan WNL. Het ministerie weigert dan en later nogmaals inzage. Vrijdag kwam het onderzoek alsnog naar buiten. RTL Nieuws deed een beroep op de Wet openbaarheid van bestuur, maar ontving het rapport van WNL nog voordat die procedure was afgerond.

Blijkt nu dat er een relatie bestaat tussen WNL en TMG? Ja, omroep en krant koesteren warme gevoelens voor elkaar. Maar is dat illegaal? Onduidelijk. Het Commissariaat ziet vooralsnog geen reden om een sanctie op te leggen. Maar zonder verbetering lijkt WNL geen vaste plek in het bestel te krijgen. Het Commissariaat concludeert dat er „risico’s zijn ten aanzien van de onafhankelijkheid van en het mogelijk dienstbaar zijn aan het maken van winst door TMG”. WNL is voor zijn tv-producties veelal afhankelijk van één buitenproducent, Telegraaf Video Media (TMG). In 16 pagina’s legt het Commissariaat uit dat WNL slecht scoort op ‘indicatoren’ als redactionele onafhankelijkheid, transparantie en goede organisatiestructuur.

„Er is niks aan de hand. Ze zien spoken”, zei Bert Huisjes van WNL gisteren op Radio 1. WNL heeft een eigen stuk geschreven: in 21 pagina’s benadrukt de omroep dat het niks illegaals doet. Zo noemt Huisjes het logisch dat hij één buitenproducent heeft: WNL heeft maar twee, van elkaar afgeleide tv-programma’s, Vandaag de dag en Eva Jinek op zondag.

Twee dingen vallen nog op in deze zaak. Ten eerste de rol van TMG. Het Commissariaat suggereert dat het concern ‘zijn’ omroepen gebruikt om de eigen strategie vorm te geven – en te verkopen aan zijn aandeelhouders. TMG wil ‘crossmediale’ uitgever worden. Een bijdrage van 4,6 miljoen euro in 2011 aan de videoproductietak past daar goed in.

Ten tweede: waarom hielden Commissariaat en ministerie het rapport geheim? In de laatste alinea schrijft de toezichthouder dat het onderzoek aan niemand ter beschikking wordt gesteld. Volgens RTL Nieuws gaf staatssecretaris Dekker (Media, VVD) het rapport pas op 1 juli ter inzage aan de Kamer. Eén dag later moesten de Kamerleden beslissen over de nieuwe Mediawet. En over het lot van WNL en Powned. Dankzij VVD en PvdA mogen die vijf jaar langer dan gepland, tot 2020, aspirant blijven. Zeker nog zeven jaar klinkt het geluid van Paradijs in Hilversum.