Dit kan zo niet doorgaan

China // Na jarenlange enorme groei kampt de Chinese economie met teruglopende export China kampt met een enorme schuldenlast Er moet iets gebeuren

De duizenden arbeiders van Rongsheng Heavy Industries, de grootste en modernste scheepsbouwer van China, zijn ruw wakker geschud uit hun ‘Chinese Droom’. Sinds zondag zijn Chen Tongkao, zijn broer Wu en vijfduizend collega’s op vakantie gestuurd omdat er geen werk meer is en de laatste megatankers bijna vaarklaar zijn.

In het dorp voor de gesloten poorten van het enorme Rongsheng-complex aan de Yangzerivier vertellen de broers zich behoorlijk cao (klote) te voelen, want hun overigens al vier maanden niet uitgekeerde lonen zijn onmiddellijk gehalveerd.

„Zij hebben ons verteld dat als de overheid Rongsheng niet helpt wij na de vakantie niet meer hoeven terug te komen”, vertellen de gebroeders Chen in een Mahjong-café. „We hebben gedaan wat we konden’’, vertelt Tongkao over de dagenlange demonstraties voor de poort en de knokpartijen met de politie. „Het gaat slecht met de economie, dat weten wij al een hele tijd.”

Einde van de turbogroei

„Slecht” klinkt voor Europeanen overtrokken want de economie groeide het tweede kwartaal met 7,5 procent. Maar achter het officiële, vaak opgepoetste groeicijfer gaat een rauwe werkelijkheid schuil. Het tijdperk van turbogroei loopt af. De tweede economie van de wereld zakt in na jaren met meer dan 10 procent groei (2011) door dalende export naar VS en EU en structurele oorzaken: overcapaciteit, hogere yuan en een dreigende financiële crisis.

Bij Rongsheng (30.000 werknemers) en honderden andere bedrijven in de zware industrie wordt duidelijk voor welke harde economische en politieke keuzes de nieuwe regering van econoom Li Keqiang staat. Is de werf „too big to fail”? En wordt het beursgenoteerde Rongsheng dat een schuld heeft van 4,1 miljard dollar met nieuwe kredieten overeind gehouden, ook om potentieel riskante sociale onrust te vermijden?

Van de Chinese maakindustrie komen pessimistische verhalen over afnemende orderportefeuilles, flinterdunne marges, verliezen en ontslagen. Grote zonnepanelenbouwers zijn failliet, automakers zien verkopen dalen. De bouw stagneert, blijkt uit de cijfers over dalend elektriciteit- en cementverbruik.

Om groeidoelen te halen pompten de Chinese autoriteiten de afgelopen jaren duizenden miljarden dollars in de economie. China stimuleerde zich uit de crisis van 2008 door op ongekende schaal te investeren in nieuwe steden, wegen, hsl-netten, vliegvelden en havens. Steeds duidelijker is dat de schuldenberg reusachtige proporties heeft aangenomen. Met name lokale overheden, staatsbedrijven en vastgoedbedrijven kampen met grote schulden die zij niet kunnen afbetalen aan de staatsbanken. Hoe omvangrijk het probleem van slechte leningen is, weet niemand precies.

„Wil China een financiële crisis voorkomen dan moet er nu wat gedaan worden aan de schuldenberg. Het probleem moet opgelost worden voor er een Chinees Lehman-moment ontstaat”, aldus Zhang Zhiwei van Nomura Securities in een e-mail. „Bedrijven als Rongsheng gaan zware tijden tegemoet, want er moet een einde komen aan de haast onbeperkte kredietverlening”, aldus Zhang Zhiwei. „Er zal eerst pijn geleden moeten worden om de economie op een houdbare wijze in een normaal tempo te laten groeien.”

Maatregelen in aantocht

Alles wijst erop dat Li maatregelen voorbereidt om een einde te maken aan de kredietverlening en tegelijk de financiële sector te liberaliseren. Hij wil ook de staatsinvloed op de economie verkleinen, monopolies van staatsbedrijven verder afbreken en de ruimte voor particuliere ondernemingen vergroten.

Of hij daar in de Communistische Partij van China de ruimte voor krijgt, is de belangrijkste politieke vraag. Partij, staat en economie zijn nauw vervlochten. Saneren van industrieën en hervormen van een op export drijvende economie is een complexe operatie, zeker als lokale overheden, belangengroepen en de machtige families van de rode prinsen zich heftig verzetten.

De onuitgesproken afspraak dat de partij voor welvaart zorgt en de burgers de eenpartijstaat aanvaarden kan onder druk komen. Economen beweren al jaren dat bij een groei onder 8 procent onvoldoende banen worden gecreëerd om de twintig miljoen boeren die jaarlijks het platteland verlaten en de zeven miljoen afgestudeerden aan werk te helpen.

Feit is dat conflicten over lonen, fabriekssluitingen, landonteigeningen en milieukwesties de laatste jaren toenemen. De tijd dat de massa de leiders gehoorzaam volgden is ook voorbij. De middenklasse roert zich als hun belangen in het geding zijn.

Vandaar dat president Xi Jinping de CPC met Mao-achtige campagnes stormrijp maakt en de groeivertraging presenteert als een onvermijdelijk, rationeel verklaarbaar verschijnsel in een overgangsfase naar nieuwe „gouden en glorieuze tijden”. Volgens politicoloog Minxin Pei hoeft echter weinig mis te gaan of de „Chinese Droom” mondt uit in „een nachtmerrie”.

In het dorp van de broers Chen tonen gesloten winkels en restaurants en verlaten huizen hoe snel het tij kan keren. In een restaurant hangen nog posters met foto’s van de feestelijke opening. Dat was in 2005.