Vrouw beslist zelf waar zij bevalt

Meer vrouwen willen per se niet in het ziekenhuis bevallen. Moeten zij onder dwang worden opgenomen? Wendy Schouten vindt van niet.

Illustratie Angel Boligan

Wat doen we met zwangere vrouwen die medisch ingrijpen bij hun bevalling weigeren? En wat doen we met verloskundigen die dat respecteren en daardoor in conflict komen met hun eigen richtlijnen?

Vorige maand moesten drie verloskundigen zich in een tuchtzaak verantwoorden voor hun zorg aan vrouwen die, tegen de beroepsnorm in, thuis wilden bevallen. Een vrouw was zwanger van een tweeling; een ander van een kind in stuitligging.

Het antwoord van de Inspectie voor de Gezondheidszorg was duidelijk. De verloskundigen hadden de vrouwen óf op andere gedachten moeten brengen óf hun zorgrelatie met hen moeten beëindigen. Door af te wijken van de beroepsnorm hadden de verloskundigen onvoldoende veilige en verantwoorde zorg geboden. Daarvoor moest een passende strafmaat worden opgelegd, vond de Inspectie. De uitspraak is morgen.

De praktijk is weerbarstiger, bleek uit het verweer van Rebekka Visser, Elisabeth Polak en Laura van Deth. Verloskundigen zien zich geconfronteerd met een groeiende groep vrouwen die hun eigen kennis en kunde ten aanzien van bevallen minstens zo belangrijk vinden als die van deskundigen die veiligheid nastreven – met name door technische controle en medisch ingrijpen.

Deze vrouwen, doorgaans goed geïnformeerd en hoogopgeleid, zijn niet onder de indruk van de cijfers waarmee gynaecologen schermen – niet zolang die zijn gebaseerd op een ziekenhuispraktijk waarin onnatuurlijke barenshoudingen de norm zijn. Integendeel, veel van hen beschouwen het ziekenhuis als een onveilige plek. Zij willen best naar medici luisteren, maar keren zich bij dwang af van het systeem. Om desnoods zonder hulp te bevallen.

Een van die vrouwen is Jikke Bruin. Ze beviel in 2010 van een tweeling, haar vierde en vijfde kind. Bruin, wiskundige, had twijfels over de wetenschappelijke onderbouwing van de geplande keizersnede. Toen ze die uitte, oefende men forse druk op haar uit zich neer te leggen bij de situatie. Bruin keerde het hospitaal de rug toe.

Jikki Bruin riep de hulp in van twee verloskundigen. Zij begrepen al snel slechts twee opties te hebben. Ze konden de vrouw aan haar lot overlaten of ze konden haar zo correct mogelijk helpen. De verloskundigen kozen voor het laatste, maar konden niet voorkomen dat Bruin na een anonieme melding aan het Algemeen Meldpunt Kindermishandeling (AMK) naar het ziekenhuis werd gebracht. Daar beviel ze alsnog via een keizersnede. Achteraf hoorde Jikki Bruin dat ambulance en politie al op de hoek van de straat klaar stonden voor gedwongen opname.

De drie verloskundigen die voor de Inspectie moesten verschijnen, geven toe formeel fouten te hebben gemaakt. Maar ze benadrukken dat deze procedurele vormfouten voortkomen uit het feit dat zij de autonomie en het recht op zelfbeschikking van vrouwen hebben gerespecteerd. „Het kan niet zo zijn dat er geen beter antwoord is dan zorg weigeren aan vrouwen die anders willen. En het kan niet zo zijn dat er ruimte is voor dwang en drang binnen de zorg aan vrouwen die toerekeningsvatbaar zijn”, aldus verloskundige Visser. Ze werd in 2011 nog door Libelle uitgeroepen tot ‘verloskundige van het jaar’. Van Deth beroept zich op het feit dat zij conform de uitspraak van het Europees Hof voor de Rechten van de mens in 2010 handelt. Daarin wordt gesteld dat Hongarije mensenrechten schendt door vrouwen de keuzemogelijkheid van een thuisbevalling te onthouden.

Raymond de Vries, professor Medisch Onderwijs in Michigan en hoogleraar Midwifery Science aan de Universiteit van Maastricht, stelt in reactie op de tuchtzaak: „Het wordt tijd dat het ministerie een ‘luister naar moeders-studie’ start. Daarin moeten hun ervaringen en wensen centraal staan. (...) Tot op heden hebben we bijna niets gedaan om naar vrouwen te luisteren. Professionele organisaties en het ministerie nemen beslissingen over ‘integrale zorg’, zonder input van vrouwen zelf.”

In dit licht bezien staan de drie verloskundigen terecht omdat zij als eerste binnen hun beroepsgroep reageren op een veranderende zorgvraag. En omdat ze vrouwen meer inspraak toestaan rond hun bevalling dan in de afgelopen tweehonderd jaar het geval was.

Maar maakt hen dat tot misdadigers die moeten worden gestraft? Nee. Deze vrouwen zijn pioniers. Ze leveren een voorhoedegevecht. Ze tonen een ontwikkeling waarover de beroepsgroepen hoognodig met elkaar in gesprek moeten. Daarvoor mogen we hen dankbaar zijn.

Want uiteindelijk leidt dit er toe dat elke vrouw, ongeacht haar visie, recht heeft op de zorg die zij wenst. En die bij haar past.

Wendy Schouten schreef het boek ‘Bevallen op eigen kracht, Wat je zelf kunt doen om veilig en ongecompliceerd te bevallen’.