Iedereen heeft een verhaal in This American Life

Vanaf vandaag is de vijfhonderdste aflevering van This American Life als podcast beschikbaar Het is verhalende radiojournalistiek De wekelijkse radioshow is achttien jaar na start populairder dan ooit

Verslaggever

Vanaf vandaag is de vijfhonderdste aflevering van This American Life als podcast beschikbaar. De één uur durende wekelijkse radioshow van presentator Ira Glass is achttien jaar na de start populairder dan ooit en dé standaard voor verhalende radiojournalistiek.

Ira Glass, presentator en producer van de radioshow This American Life, is zich altijd bewust geweest van de gevaren van populair worden. Er zijn altijd mensen die terugverlangen naar de obscuriteit van vroeger. Tijdens de allereerste aflevering, die werd uitgezonden op 17 november 1995, zei hij na twee minuten: „Ik weet zeker dat er ergens een of twee mensen zijn die zeggen: ‘Ja, ik luisterde er al naar toen het pas dertig seconden bestond, toen het nog écht goed was. Weet je dat nog?’”

Inmiddels zijn we achttien jaar verder. De vijfhonderdste aflevering werd dit weekend uitgezonden en is vanaf vandaag beschikbaar als (gratis) podcast. Ontegenzeggelijk is de één uur durende wekelijkse radioshow van publieke zender WBEZ in de tussentijd enorm populair geworden: elke aflevering trekt 1,8 miljoen radioluisteraars en nog eens 900.000 mensen die de podcast downloaden. Terugverlangen naar de begindagen doet niemand: nog steeds wordt de show elk jaar beter.

Voor het eerst thee bestellen

Maar wat is het precies? Bijna elke omschrijving gaat nét niet helemaal op. Het zijn persoonlijke, waargebeurde verhalen – maar soms zit er fictie tussen. Het is gerelateerd aan de actualiteit – maar sommige items zijn juist tijdloos. De makers kiezen wekelijks één thema, waarbinnen meerdere acts vallen – maar soms is een verhaal zo bijzonder dat het volle uur eraan gewijd wordt.

Het zijn grote verhalen, bijvoorbeeld over de man die als driejarig jongetje blijkt te zijn ontvoerd uit een Guatemalteeks dorpje en zo als een van de weinigen een gruwelijke slachtpartij overleefde. Maar ook kleine verhalen, zoals het zenuwachtige Ethiopische meisje dat na vier maanden in de VS voor het eerst zelf thee bestelt. Of de Republikein die weigert nog langer vlees op de barbecue te gooien voor een vriend die op Obama stemt.

De basisgedachte: iedereen heeft een verhaal te vertellen.

En daar blinkt This American Life in uit: de nooit aflatende zoektocht naar persoonlijke vertellingen, de nieuwsgierigheid naar alles wat ons omringt. Ze zijn niet bang bij het begin te beginnen: als het over de economische crisis gaat, neemt Glass de ruimte om uit te leggen wat de centrale bank precies doet. Als in een interview een onbekende term langskomt, stopt hij de band om even uit te leggen wat er bedoeld wordt. Bovendien verstaat de show de kunst om elk verhaal vermakelijk te maken: zelfs een item over iets oersaais als patenten is een uur lang spannend.

Het succes maakte Glass een radiopersoonlijkheid die vooral bekendstaat om zijn unieke stemgebruik: hij praat snel en nasaal, laat lange pauzes vallen. Hij kan giechelen als een meisje en om de haverklap ‘ehm’ en ‘you know, like’ zeggen zonder aan eruditie in te boeten.

Mr. Daisey loog over Apple-fabriek

Ironisch genoeg leverde de grootste blunder ook het grootste succes op. In de eerste aflevering van 2012 kreeg komiek Mike Daisey een hele aflevering de ruimte om te vertellen van welke Apple-misstanden hij getuige was geweest bij een Foxconn-fabriek in China. Nadat de show was uitgezonden, bleek Daisey veel dingen te hebben verzonnen. Enkele weken later werd de aflevering ‘Retraction’ uitgezonden, volledig gewijd aan waar het mis was gegaan. Glass spaarde zichzelf en zijn programma niet, maar Daisey, die opnieuw naar de studio was gekomen, evenmin. De secondenlange stilte tussen de twee zorgde voor een ijzingwekkend staaltje radio.

‘Mr. Daisey and the Apple Factory’ was als podcast de meest beluisterde aflevering uit de geschiedenis van het programma. De excuusaflevering verbrak dat record. Sindsdien, zei Glass vorig jaar, gaat de show verder dan steekproefsgewijs factchecken: alles wordt nagegaan, zelfs de persoonlijke essays.

De ophef rond de aflevering met Daisey legde ook het grootste kritiekpunt bloot: dat de overzichtelijke, vermakelijke, met plotwendingen doorspekte manier van verhalen vertellen niet altijd de meest waarheidsgetrouwe is. En het TAL-publiek is onderdeel van dat probleem, zei Bloomberg-journalist Adam Minter: „Mensen houden van een simpele vertelling. Foxconn is slecht. iPhone is slecht. Teken een petitie, dan hoor je bij de goeden.” Anders gezegd: This American Life is er voor de middenklasse, die door te luisteren vermaakt wordt én het idee krijgt een betrokken, goede burger te zijn. Zo eenvoudig zit de wereld niet in elkaar.

Vijf maanden op Harper High

De wijze waarop Glass en zijn team sinds de uitglijder – en de bijbehorende kritiek – nóg beter zijn geworden, is opmerkelijk. Tussen de uitzendingen van de afgelopen twaalf maanden zitten meerdere uitschieters, met als hoogtepunt de twee afleveringen vanaf Harper High School in Chicago, waar in het voorgaande schooljaar 29 (oud)leerlingen neergeschoten werden. Meerdere redacteuren brachten er vijf maanden door en volgden de leerlingen in hun alledaagse wereld van schoolfeesten en schietpartijen.

Het zijn projecten die aantonen hoe ambitieus Glass’ show nog steeds is. En die laten zien dat de aanvankelijke twijfel uit die eerste uitzending – hij sloot toen nog af met „we zijn volgende week terug, hopen we” – nergens voor nodig was.