Waterbehoefte bossen daalt door extra CO 2

Opnieuw zijn aanwijzingen gevonden dat het aardse plantendek reageert op het gestaag toenemend CO2-gehalte van de lucht. Een internationaal onderzoeksteam ontdekte dat de bossen van het noordelijk halfrond steeds zuiniger omgaan met hun water. Per gram CO2 die de bossen bij hun ‘koolzuurassimilatie’ (fotosynthese) vastleggen gaat steeds minder waterdamp verloren. Ook lijkt de koolzuurassimilatie zelf op veel plaatsen sterker te worden: er wordt per jaar en per bosoppervlak steeds meer CO2 vastgelegd.

De onderzoekers, Trevor Keenan van Harvard University voorop, publiceren in Nature (11 juli). Voor hun analyse gebruikten ze de techniek van ‘eddy covariantie’. Daarbij worden masten met snelle en gevoelige meetapparaten in het bos geplaatst om zowel de spontane luchtverplaatsingen als de concentraties CO2 en waterdamp boven het bladerdek te meten. Met een statistische techniek wordt daaruit afgeleid hoeveel CO2 de vegetatie opneemt en hoeveel waterdamp wordt uitgestoten. De gasuitwisseling van planten met de atmosfeer vindt bijna uitsluitend plaats via huidmondjes (stomata), dat zijn kleine poriën in het blad. Het is al lang uit experimenten bekend dat de huidmondjes minder ver opengaan als de CO2-spanning stijgt en dat daardoor het waterverlies daalt. Maar niemand weet hoe groot het effect in de natuur is.

Tussen 1990 en 2010 is in 21 verschillende bossen, sommige wel beheerd, andere niet, tijdens het groeiseizoen naar de efficiëntie van het watergebruik gekeken. (Bossen uit de mediterrane zone of de subtropen bleven buiten beschouwing.) Alle bossen vertoonden de verbeterde efficiëntie, zij het niet altijd statistisch overtuigend. Loofbossen reageren sterker dan naaldbossen. Zorgvuldig is nagegaan dat in de onderzoeksperiode niet een of andere andere variabele (wind, neerslag, vochtigheid, zonneschijn, bosbranden, menselijke invloeden) trendmatig veranderde of dat de instelling van de instrumenten verliep.

Dan moet het wel de toenemende CO2-spanning zijn, concluderen Keenan c.s. Een commentaar in Nature weerspreekt het niet, maar toont verbazing over de onverwachte grootte van het effect. Begin juni maakten de Australische onderzoeker Randall Donohue s in Geophysical Research Letters (pre-print) bekend dat de randen van de woestijnen groener werden omdat de vegetatie daar, kennelijk dankzij de verhoogde CO2-spanning, ook al met minder water toe kan. Als de invloed van CO2 op het waterverbruik inderdaad zo groot is heeft dit vèrgaande consequenties voor bosbouw en voedselvoorziening en voor de aardse waterhuishouding.

Karel Knip