Moeizame metamorfose van Microsoft

De dalende pc-verkopen brengen softwaremaker Microsoft tot inkeer. Een verbouwing is nodig om de slag met Apple en Google niet te verliezen.

Na de ingrijpende make-over van besturingssysteem Windows 8 is Microsoft ook zelf dringend aan een opknapbeurt toe.

Donderdag stuurde topman Steve Ballmer een brief aan de bijna 98.000 Microsoft-medewerkers. Hij kondigde een nieuwe indeling aan die de verschillende softwarekampen bij elkaar brengt, zoals Windows, Office en de gamedivisie Xbox. Microsoft krijgt een centrale Engineering Group, onderverdeeld in divisies voor besturingssystemen, applicaties, webdiensten en apparaten.

Het nieuwe Microsoft heeft dezelfde ambities als de laatste Windows-versie: lichter, sneller en minder complex. Er komen nieuwe directeuren, over ontslagen wordt voorlopig niet gerept.

De reorganisatie moet een einde maken aan de versplintering van het bedrijf, dat in 1975 werd opgericht en uitgroeide tot heerser over de pc-markt. Microsoft ontwierp de software die fabrikanten als HP en Dell op hun computers installeerden.

Bijna veertig jaar later zijn de hoogtijdagen van Windows en Office voorbij – in ieder geval in hun bestaande vorm. Door de opkomst van mobiel internet zijn hardware en software geen aparte religies meer: computers, tablets, telefoons en apps worden continu met elkaar gesynchroniseerd via webdiensten.

Microsoft (jaaromzet 73,7 miljard dollar, 56 miljard euro) wil allesomvattende, ‘geïntegreerde’ platforms gaan bouwen, net zoals Apple (156 miljard dollar) en Google (50 miljard dollar) dat doen. Die bedrijven domineren de snelgroeiende mobiele markt, met hun apparaten, software, winkels en webdiensten die op elkaar inspelen – digitale ‘ecosystemen’.

Apple zwoer altijd al bij het model van hardware en software in één huis, Google kiest voor dezelfde route door telefoonmaker Motorola over te nemen en een eigen hardwarelijn (Nexus, Google Glass) te exploiteren.

Microsoft doet dat ook. Het fabriceert al hardware (Xbox, Kinect, Surface tablet) en verandert de softwarelicenties. Office wordt nu ook verkocht als een abonnement, dat werkt op meerdere apparaten tegelijk, sinds kort zelfs op een iPhone.

Zulke initiatieven waren verspreid over heel Microsoft. Dat werkte niet erg efficiënt, aldus Steve Ballmer in zijn brief. Hij probeert afdelingen om te smeden tot één Microsoft en daar aankopen als Skype (videobellen) en Yammer (sociaal netwerk voor bedrijven) aan toe te voegen. Die onderdelen lijken onder de nieuwe Application and Services Group (software en diensten) te vallen.

Windows 8 en Windows Phone moeten beter op elkaar afgestemd worden. Windows Phone steunt op een alliantie tussen Microsoft en Nokia, maar heeft amper marktaandeel op smartphones in vergelijking met Android (Google) en iOS (Apple).

Ook Windows 8 is nog zoekende. Het wordt nu verkocht als een hybride oplossing: één besturingssysteem voor zowel pc’s als tablets. De app-makers zijn traag met het schrijven van software voor Windows-tablets: ze ontwikkelen meestal eerst voor Apple, dan voor Google en later misschien voor Microsoft. Dat is zuur voor een bedrijf dat het juist moet hebben van „Developers, developers, developers”, de woest uitgestoten lijfkreet van Steve Ballmer.

Tegelijkertijd schrikken traditionele pc-gebruikers van ‘hun’ Windows: in versie 8 is de Startknop verdwenen en moet je het bureaublad met een lampje zoeken. Windows 8,1, dit najaar op de markt, komt enigszins aan die klachten tegemoet.

Hoewel er 100 miljoen Windows 8-licenties verkocht zijn, kan de nieuwe Windows-versie de daling van de pc-verkoop niet stoppen. Die krimp heeft inmiddels historische proporties aangenomen: al vijf kwartalen achter elkaar daalt de verkoop van desktop-pc’s en laptops. Zelfs na het barsten van de dot.com-bubbel, net na de millenniumwisseling, herstelde de markt zich sneller.

De vraag naar laptops en pc’s kromp in het tweede kwartaal opnieuw fors, met 10,9 procent. Volgens onderzoeksbureau Gartner is de belangrijkste oorzaak de opkomende tabletmarkt, die vooral ten koste gaat van goedkopere laptops en netbooks. Dat soort simpele computers wordt vaak door een tablet-pc vervangen. Daardoor viel bijvoorbeeld bij Acer ruim eenderde van de verkoop weg. De Aziatische pc-markt krimpt, maar ook die in Europa keldert met dubbele cijfers.

Daarnaast ontwikkelt de pc-markt zich minder snel dan voorheen: vroeger móést je wel een nieuwe pc kopen om een nieuwe Windows-versie te draaien. Windows 8 werkt echter ook op systemen waar Windows Vista of Windows 7 op draait. In plaats dat de pc’s zwaarder worden, wordt Windows dus lichter.

Nog een bewijs dat de pc-markt zich traag vernieuwt: ruim eenderde van alle computers ter wereld draait nog op Windows XP, een besturingssysteem uit 2001. In computertermen is dat stokoud, tegen het prehistorische aan.

Het hoge marktaandeel van XP is een erfenis van de problemen die Microsoft had met Windows Vista. Dat besturingssysteem ondersteunde niet alle hardware, waardoor klanten liever vasthielden aan good old XP.

Opvallend genoeg veert de zakelijke pc-markt in deze barre tijden op; bedrijven zijn genoodzaakt om hun XP-systemen te vervangen, omdat Microsoft volgend voorjaar stopt met de ondersteuning van XP. De logische stap is een zakelijke pc met Windows 7. Of Windows 8.1, met de mogelijkheid te downgraden.

Daardoor beleeft nota bene Dell – de computerfabrikant die op het punt staat de beurs te verlaten – een opleving. Het is de enige fabrikant die groeit, althans op de Amerikaanse markt. Zelfs Apple, normaliter een witte raaf in de kwijnende pc-industrie, ziet de verkoopcijfers in de VS terugvallen. Het kannibaliserende effect van de iPad ontgaat ook niet de bedenker ervan.

De jaarlijkse pc-verkopen (ca. 367 miljoen) zullen in 2017 ruim ingehaald zijn door tablet pc’s (ca. 467 miljoen). Die cijfers vallen weer in het niet bij de twee miljard telefoons die per jaar verkocht worden.

Microsoft moet die mobiele markt heroveren. „We have a bigger opportunity than ever!” is de optimistische vertaling van Kevin Turner van Microsoft (operationeel directeur) eerder deze week. Steve Ballmer haalde dat nog eens in zijn brief aan het personeel. Maar hij weet dat de metamorfose van Microsoft meer vergt dan een A4-tje met wat kreten.

Ballmer, die in 2007 nog schamperde over de kansen van de iPhone, is bang dat Windows het derde besturingssysteem ter wereld blijft als Microsoft het groeitempo van de concurrenten niet kan bijbenen. Van marktleider naar nummer drie, in amper vijf jaar tijd: dat is niet de gedroomde bekroning van een jarenlange Microsoft-carrière.