Leven en laten leven in Lake Vostok

Vissen in Lake Vostok? Het was niet alleen de BBC die deze conclusie trok, ook andere media gingen een stap te ver. En van de weeromstuit schoten wetenschappers uit hun slof, die dat beter niet hadden kunnen doen.

Lake Vostok is een enorm zoetwatermeer dat onder vier kilometer ijs op Antarctica ligt. Het al lang vermoede bestaan werd in 1993 bevestigd door satellietobservatie en vanaf dat moment is gespeculeerd over resten van oud leven in het koude water. De ijslaag erboven is 500.000 jaar oud, maar het meer zelf kan al wel miljoenen jaren hebben bestaan. En wie zegt dat er daar in het pikkedonker dus geen vormen van leven voorkomen die een heel eigen evolutie ondergingen? Er is altijd wel iets waar een bacterie of schimmel van leven kan.

De Russen, die toevallig een basis boven het meer hadden aangelegd, besloten het meer aan te boren en bereikten vorig jaar hun doel. De wereld wacht op peer reviewed onderzoeksresultaat. Maar in maart liet Sergey Bulat uit Petersburg alvast per persbericht weten dat hij een unieke bacterie had gevonden. Een ‘mystery bug’ noemde New Scientist het. Veel wetenschappers namen aan dat Bulat een vervuild monster had bestudeerd.

De wetenschappers die deze week in PLOS ONE publiceerden, volgden een andere route. Ze analyseerden resten DNA en RNA die op 3700 meter diepte werden aangetroffen in een ijslaag vlak boven het meeroppervlak en die kennelijk uit herbevroren meerwater bestaat. Er is al veel aandacht voor geweest.

Onderzoeksleider Scott Rogers uit Ohio liet van duizend RNA- en DNA-fragmenten volgens de regels der kunst de basenvolgorden bepalen en keek daarna waar de sequenties het meest op leken.

Het bleek voor 95 procent bacterieel materiaal, de rest kwam vooral van schimmels. Maar er waren ook stukken die duidelijk leken op het DNA van watervlooien, springstaarten, raderdiertjes en zelfs schelpen en krabben. En er werd verwantschap gevonden met bacteriën die verder op aarde voornamelijk samen met vissen worden aangetroffen. Zo kwamen de vissen in beeld. Rogers zei niet dat ze er wáren: ze zouden er kunnen zijn.

Nature News belde met Sergey Bulat van de mystery bug en die had er geen goed woord voor over. Rogers heeft niet zuiver genoeg gewerkt, zei Bulat, hij heeft een vervuild monster bestudeerd.

Die zat! Lang geleden werkten Rogers en Bulat samen aan het ijsonderzoek maar er rees onenigheid over de vraag wat ‘vervuiling’ is.

Karel Knip