‘Hiermee geven we enorme slinger aan duurzaamheid’

Wiebe Draijer leidde de onderhandelingen over het energieakkoord. Vrijdag werd een ‘overeenkomst op hoofdlijnen’ gepresenteerd. „We zijn oneindig ver!”

VVD en PvdA spraken in het regeerakkoord een jaar geleden af dat in 2020 16 procent van de energie duurzaam moet zijn opgewekt. Dat is in het energieakkoord verlaagd naar 14 procent. Voor de milieuorganisaties en groene werkgevers acceptabel omdat ‘kunstgrepen’ – zoals bijstook van biomassa om de 16 procent te halen – onverstandige maatregelen zijn. Illustratie Pepijn Barnard

Meer dan zeven maanden onderhandelen in de polder met meer dan veertig partijen over een energieakkoord voor duurzame groei. Doorgewinterde actievoerders uit de milieubeweging, naast de gestaalde kaders uit de vakbeweging, en niet te vergeten de werkgevers die gewend zijn een belangrijke stem te hebben als het gaat om de Nederlandse economie. „Een stelletje eigenwijze rakkers, maar dat heeft ons juist sterk gemaakt”, zegt SER-voorzitter Wiebe Draijer. De hoofdlijnen zijn er, nu het definitieve akkoord nog. Eerst gaat iedereen even met vakantie.

Zijn hoofdlijnen genoeg?

„We zijn oneindig ver! Vergeleken met zeven maanden geleden. Met een historie van inconsistent beleid en verdeelde belangenbehartiging van partijen, hebben we een proces doorlopen waarbij we uiteindelijk op de belangrijkste punten op hoofdlijnen overeenstemming hebben. Dat moet nu nog vertaald worden in een akkoord.”

Maar neem nou de sluiting van oudere kolencentrales, is daar echt overeenstemming over?

„Er is overeenstemming dat we streven naar het sluiten van oude kolencentrales. Maar voor het zover is moet nog eerst met de achterbannen worden gesproken.”

Aan het begin van de onderhandelingen stonden de vertegenwoordigers van de industrie en de milieubeweging lijnrecht tegenover elkaar. Op zeker moment zijn die twee gaan samenwerken. Was dat een wondertje?

„Je kan het een wondertje noemen, maar voor mij was dat deel van het proces om tot een geïntegreerde agenda te komen voor duurzame groei. De twee partijen hebben op tal van onderwerpen waar ze heel anders in staan, onderwerpen gezocht die hen toch binden. Dat was een fantastische stap.”

Was dat een bepaald moment?

„Nee, veel meer een proces. Je begint in de overtuiging dat je het wilt, vervolgens krijg je een stormfase waarin iedereen laat weten waar de streep in het zand staat, dan kom je erachter dat je zo niet tot elkaar kunt komen en dan begint het luisteren naar de ander.”

Sommige werkgevers bleken ineens veel duurzamer te denken dan andere.

„Binnen iedere partij heb je een bepaalde bandbreedte. Het belangrijkste is dat het gesprek ook binnen partijen is gevoerd. Duurzame groei is nu heel duidelijk besproken in alle geledingen van werkgeversorganisaties, werknemersorganisaties, maar ook milieuorganisaties.”

Een soort volwassenwordingsproces?

„Dat oordeel laat ik graag aan u. Maar er heeft een soort bewustwording plaatsgevonden dat dit een heel belangrijke kans is om een groei-impuls te geven. En dat zien alle partijen. Dit is een transitie die de komende decennia vorm moet krijgen maar waar we vanaf nu een enorme slinger aan moeten geven. Nu! Niet over tien jaar, en dat besef is bij alle partijen doorgedrongen.”

In hoeverre hangt alles met alles samen in het uiteindelijk akkoord. Stel dat die kwestie met die kolencentrales toch misloopt, stort het dan in?

„Ik hecht eraan dat het een samenhangend geheel is, anders bereik je nooit de doorbraak die nodig is. Neem de financiering. Onder leiding van Jan Kees de Jager (oud-minister van Financiën) is bijvoorbeeld een fantastische stap gezet om grootschalige investeringen los te maken voor grote projecten als wind op zee. Hij heeft daarvoor een mechanisme bedacht zodat banken ‘aan de voorkant’ kunnen investeren in grote projecten, waarna andere institutionele beleggers kunnen instappen op het moment dat die projecten rendabel worden. Dat moet nu verder worden uitgewerkt.”

Zonder aanvullende overheidsgarantie?

„Zonder aanvullende overheidsgarantie. Willen we in 2023 die 16 procent halen dan moet er op grote schaal worden geïnvesteerd in hernieuwbare energieopwekking. Als je gaat jutteren aan die financiering, dan krijg je die opwekking niet. Als je gaat jutteren aan de snelheid waarmee die opwekking plaatsvinden, dan krijg je die financiering niet rond. Een totaal akkoord versterkt zichzelf.”

Hoe stevig is een polderakkoord in deze tijd? Het sociale akkoord dat in april werd afgesloten staat alweer te wankelen.

„Nou voor mij staat het sociaal akkoord overeind. Het is een mooi akkoord en de winst van de afgelopen periode is dat partijen eigenlijk loyaal aan het akkoord vasthouden, ondanks de moeilijke keuzes die nu gemaakt moeten worden. Ik hoop dat als we in augustus een akkoord hebben, dat je hier ook ziet dat partijen zozeer betrokken zijn geweest en zich zo verbonden voelen dat er een langjarige agenda wordt gecreëerd.”

Toch blijft de vraag hoe groot de kans is dat er ook echt een akkoord komt?

„Ik doe daar nu geen uitspraak over maar ik heb goed gevoel.”

Dat wij dus straks een duurzaamheidsbeleid hebben dat evenveel oplevert als nu bijvoorbeeld in Duitsland?

„ Duitsers hebben dat op hun eigen manier gedaan. Wij op de onze. We hebben bijvoorbeeld heel sterk ingezet op de exportkansen om met duurzame innovatie ook iets te betekenen in de wereld. Wij zijn koopman in de wereld. We hebben geprobeerd een akkoord te bouwen dat niet alleen de transitie in Nederland vormgeeft maar ook een basis vormt om daar in de wereld heel veel mee te kunnen verdienen. Een Nederlandse oplossing voor onze eigen ambitie. Die is veel breder dan wat je tot dusver in Duitsland ziet.”

Wat is u het meest opgevallen tijdens de onderhandelingen?

„De complexiteit. Ik heb me erover verbaasd hoe ingewikkeld het is om het proces gaande te houden. Dat kost veel energie.”

Omdat het allemaal eigenwijze mensen zijn?

„Het is een stelletje eigenwijze rakkers en dat maakt ons heel erg sterk. Daar hebben we toch overeenstemming op hoofdlijnen weten te destilleren en dat zie ik eerder als kracht dan als zwakte.”