Het souffléstelsel op z’n retour

29 juni 2013 – Stel dat het kabinet er niet uit komt in het najaar of in het zicht van de Gemeenteraadsverkiezingen van maart volgend jaar. Dan is Nederland tegen de muur gereden. Ontkennen helpt niet meer. Hoe Komt Het?  is in dit stadium belangrijker dan de Wat Dan?-vraag. Er is best wat aan te

29 juni 2013 - Stel dat het kabinet er niet uit komt in het najaar of in het zicht van de Gemeenteraadsverkiezingen van maart volgend jaar. Dan is Nederland tegen de muur gereden. Ontkennen helpt niet meer.

Hoe Komt Het?  is in dit stadium belangrijker dan de Wat Dan?-vraag. Er is best wat aan te doen als genoeg Haagse spelers zien dat het huidige stelsel niet meer werkt. Méér bezuinigen en méér uitgeven, het is allebei geprobeerd, meestal tegelijk. Koopt u toch terwijl wij uw zekerheden snoeien. Fyra, denkt de burger.

De Haagse politiek werkt altijd met Oplossingen. Oplossen is wervender dan analyseren van problemen. Haast is een van de universele nadelen van democratische politiek – er is altijd een herverkiezing aan de horizon. De factor tijd is een chronisch onderschatte factor. Hervormen duurt langer dan een politicus meegaat.

Het chronische gebrek aan analyse en het onvermogen oplossingen tijd te geven maken dat iedere discussie over de begroting van volgend jaar gebakken lucht is. Het gebrek aan belangstelling voor de effectiviteit van beleid – opnieuw vastgesteld door de Algemene Rekenkamer – bevestigt het beeld dat ’ze’ maar wat doen. Dat is in zorgelijke mate ook waar.

Iedereen die nu beweert dat er simpele oplossingen zijn voor de groeiende werkloosheid en het structurele begrotingstekort maakt het zich te makkelijk. We zijn als groeiverslaafden na de afterparty. Als zittenblijvers van een cursus soufflébakken.

Jaren is ons verteld dat we moesten sparen voor een pensioen van 70 procent van het laatst verdiende loon. Toen werd het vrij geruisloos geënt op het gemiddelde loon uit onze hele loopbaan. In de jaren ’90 trakteerden overheid en bedrijven zichzelf van onze stilliggende pensioenmiljarden. Nu zijn we zogenaamd naïef geweest en moeten we wennen aan later en minder.

En opnieuw wordt de inzakkende pensioen-soufflé met begerige ogen bekeken door de nationale systeemkoks: gaat u maar minder sparen, dat scheelt ons uw belastingvoordeel.  Laat de  pensioenpot de hypotheekbanken ontlasten.

Tegelijk wordt het sociale zekerheidsstelsel grondig ingesnoerd. Wajongers aan de slag! Ga maar werk zoeken, dat er niet is. Ga voor jezelf en elkaar zorgen. Jammer dat u steeds ouder  wordt, dat komt ons niet zo goed uit.

Laten we de essentie van de verzorgingsstaat redden, zei de socioloog Kees Schuyt eind juni, door scherper onderscheid te maken tussen noden en wensen. Een waar woord, maar het laat de opblazers van de zorgsoufflé ontsnappen. De zorg moest zo nodig als een markt functioneren – wat een verrassing, wie de kans kreeg ging z’n omzet opvoeren, de klant dacht dat iemand anders betaalde. O jee, nu lopen de kosten op.

In betrekkelijke stilte wordt het stelsel van woningbouwcorporaties onttakeld. Ze hebben het er naar gemaakt! Weet u nog, die verliezen op financiële fantasieproducten, die asbestboot in Rotterdam en die Maserati’s. Vergeten wordt dat ‘de politiek’ die instellingen van Neerlands sociale spaarzin eerst de markt had opgedreven. Nu het daar misloopt krijgen ze straf. Weer een soufflé lekgeprikt. En de essentie verloren.

Het vertrouwen in generaties politieke leiders slinkt met terugwerkende kracht. Het kwartet Rutte-Zijlstra-Samsom-Asscher koos voor aanpakken, het eerlijke verhaal, en dacht goud in huis te halen door een akkoord met werkgevers en werknemers te sluiten. Iedereen aan boord. De prijs was fors uitstel van de beheerste ontmanteling van de hypotheeksoufflé en de begrotingssoufflé.

Deze week viel het sociaal akkoord uit elkaar. Toch weer zes miljard bezuinigen is ondenkbaar voor werknemers én werkgevers. Verdere lastenverzwaring is taboe. VNO NCW-voorzitter Wientjes liet zien wat in Den Haag overal te horen is: niemand weet het meer. Zijn suggestie het tafelzilver (de banken, de  Gasunie, hoogspanningsnetwerk Tennet) op een dieptepunt van de markt te verkopen lost het begrotingsprobleem ook niet op.

De volgende soufflé die op leeglopen staat is de jaren volgehouden pretentie dat Nederland wereldwijd ‘in het hoogste geweldsspectrum’ militair z’n partijtje meeblaast. Ook in de huidige begrotingsmalaise, zonder de wereldhandel als laatste redmiddel, houdt het kabinet vol dat voor 4,5 miljard een nieuw gevechtsvliegtuig kan worden gekocht. Van de gehoopte 85 toestellen zijn er straks misschien 30 of 40 over. De tot de tanden bewapende dreumes was de enige die in zijn eigen dreiging geloofde.

Is de implosie van het kabinet-Rutte II te voorkomen? Alleen als betrokkenen ophouden te doen alsof. Het is tijd om alle akkoorden op een hoop te gooien en het land een werkelijke analyse en de bijbehorende hervormingen te presenteren. Het luiden van de noodklok zal duidelijk maken dat we met korte termijn-stoplappen nergens komen. Het gaat niet om Brussel maar om onze eigen blufverslaving.

Maatregelen waarvan iedereen weet dat zij nodig zijn en echt helpen, zoals afschaffen van de hypotheekrenteaftrek, kunnen versneld worden doorgevoerd. De toeslagenpomp uitgezet. Het sociale stelsel dumpen bij de gemeenten, met te weinig geld en blijvend bemoeigedrag, helpt het land niet. Cultuur afbreken levert meer schade dan besparingen op.

Het is tijd helder te kiezen wat werkelijk publieke taken zijn, en wat niet meer. Zonder ongerichte anti-overheidsretoriek. Alleen een democratisch politiek bestuurde, zelfbewuste overheid kan zich matigen in haar ambities. En de markt temmen waar nodig. De soufflés van de laatste dertig jaar kunnen uit de oven.