Zuid-Afrika ziet nood van mijnbouw te laat

Makkelijk wordt het niet, voor de Zuid-Afrikaanse mijnbouwbedrijven en vakbonden om een compromis te bereiken in de loononderhandelingen die deze week beginnen. In een gezonde bedrijfstak moeten de prijzen van goederen de kosten van behoorlijke salarissen kunnen dragen. Maar in de Zuid-Afrikaanse goud- en platinamijnen heeft een giftige mengeling van ontberingen, en politieke en geologische omstandigheden, geleid tot onderinvestering en boze werknemers.

De tweejaarlijkse loononderhandelingen bij de mijnbouwbedrijven zijn onder een slecht gesternte van start gegaan. De dalende platina- en goudprijzen, die ongeveer 30 procent lager staan dan de piek uit 2011, hebben de financiën van de mijnbouwbedrijven onder druk gezet, terwijl vorig jaar vijftig mijnwerkers zijn omgekomen en de sector een productieverlies van 1,5 miljard dollar heeft geleden als gevolg van een botsing tussen leden van verschillende vakbonden.

De druk op de financiën heeft deze vakbonden er niet van weerhouden ferme taal te bezigen. De National Union of Mineworkers, die nauwe banden onderhoudt met de regering, wil een salarisverhoging van 60 procent bij de goudproducenten. De snelgroeiende en militante Association of Mineworkers and Construction Union (AMCU) wil de lonen met 150 procent zien stijgen.

Beide vakbonden zullen beslist teleurgesteld worden. Hogere lonen zijn meestal het gevolg van hogere productiviteit. Maar de Zuid-Afrikaanse mijnen zijn oud en diep, en de geologische omstandigheden verzetten zich tegen innovatie. Anders dan bij de delving van ijzererts, waarbij machines het harde werk aan de rotswand verrichten, zijn in de platina- en goudmijnen mensenhanden nog steeds onontbeerlijk. Het is moeilijk om de productiviteit van menselijke arbeid te verhogen.

Door het sluiten van niet-winstgevende mijnen zullen de prijzen omhoog en de kosten omlaag gaan, zodat er geld kan worden vrijgemaakt om in automatisering te investeren of de resterende werknemers meer loon te betalen. Maar dat is een politiek giftig scenario, omdat er grote hoeveelheden ontslagen zouden vallen. Het probleem van het terugdringen van het aanbod ondermijnt het vermogen van de mijnbouwbedrijven om de prijzen hoog te houden, ook al bezit Zuid-Afrika 80 procent van de bekende platina-reserves in de wereld.

Na haar ongelukkige reactie op de bloedige onlusten van vorig jaar heeft de Zuid-Afrikaanse regering nu in ieder geval alles op alles gezet om de rust in deze cruciale exportsector te herstellen. Maar de AMCU – die voor het eerst aan de loononderhandelingen deelneemt – heeft nog steeds niet het door de regering bewerkstelligde akkoord ondertekend om de onderlinge betrekkingen te herstellen en nieuwe stakingen te voorkomen. Een duurzame vrede is geenszins gewaarborgd.

Toen de grondstoffenprijzen nog de lucht inschoten, had Zuid-Afrika zich misschien de investeringen kunnen veroorloven die noodzakelijk waren om een duurzamer fundament onder de mijnbouwsector te leggen. Vandaag de dag betaalt het land de prijs voor die gemiste kans.

Breakingviews is een dagelijks commentaar vanuit de City in Londen. Vertaling door Menno Grootveld.