Waar gaan ze het geld nu weer vandaan halen?

Zes miljard moet het kabinet extra bezuinigen De hoofdlijnen, vol boekhoudkundige handigheden, zijn door VVD en PvdA bekendgemaakt Grote stelselhervormingen staan er bijna niet in

Politiek redacteur

Een ‘kaasschaafbezuiniging’ op ministeries, een nullijn voor ambtenaren, een belastingtruc en een wat verstopte verhoging van de inkomstenbelasting. In een poging van coalitiepartijen VVD en PvdA om zes miljard aan extra bezuinigingen te vinden, zijn alle traditionele handigheden uit de kast gehaald.

De top van beide partijen kwam woensdagmiddag voor het laatst voor het zomerreces bij elkaar, om de hoofdlijnen van het bezuinigingspakket voor 2014 en verder vast te leggen.

Bronnen benadrukken dat een definitief besluit niet voor half augustus valt, omdat de coalitie dan pas beschikt over de nieuwste koopkrachtontwikkelingen en economische ramingen. Die kunnen nog leiden tot aanpassingen. Maar ze wilden wel vertellen wat de hoofdlijnen van het pakket van zes miljard zullen zijn.

De onderhandelaars – premier Mark Rutte (VVD), ministers Lodewijk Asscher (PvdA) en Jeroen Dijsselbloem (PvdA) stonden de afgelopen weken voor de taak om aan de eis van de Europese Commissie te voldoen, die wil dat Nederland voor 2014 en verder zes miljard van de Rijksbegroting afhaalt. Dijsselbloem, minister van Financiën, had in maart al voor meer dan vier miljard aan bezuinigingen gepresenteerd. Nu moesten de onderhandelaars nog zo’n drie miljard vinden. Het miljard extra dat overblijft zal worden ingezet om ongewenste koopkrachtveranderingen te ‘repareren’ en om te investeren in bedrijvigheid.

Ministeries moesten dit voorjaar met de ‘stofkam’ door hun begrotingen om te kijken waar zij nog op hun ‘apparaatskosten’ konden bezuinigen. Dat gaat dan echt om dingen als hoeveelheden papier die je gebruikt en hoe vaak je de ramen laat wassen. „Echt schrapen is het, een maatregel zonder politieke visie”, noemt een betrokkene het.

Het leverde wel lijstjes op die voor totaal 700 miljoen aan bezuinigingen opbrengen. De ministeries hadden daarvoor al een tegenvaller: hun begrotingen worden niet gecorrigeerd voor hogere prijzen als gevolg van inflatie. Dat levert de Rijksbegroting ook 700 miljoen op. En de salarissen van alle rijksambtenaren waren al bevroren.

Door ook belastingschijven niet voor inflatie te corrigeren haalt de overheid nog 1,1 miljard aan extra inkomstenbelasting op.

Exercities

De coalitie haalt ook belastinginkomsten uit de toekomst naar voren. Dat gebeurt door mensen die hun ontslagvergoeding in een zogenoemde ‘stamrecht bv’ hebben weggestopt, de mogelijkheid te geven die bv in 2014 in één keer te laten uitbetalen tegen een voordelig belastingtarief. De coalitie hoopt zo 1,2 miljard euro binnen te halen.

Andere boekhoudkundige bezuinigingen worden binnengehaald door geplande investeringen weer een jaartje uit te stellen, of de werkgeversheffing op hoge inkomens, die dit jaar zou stoppen, nog een jaar door te laten lopen.

Dat VVD en PvdA voor dit soort exercities kiezen, duidt erop dat ze wel zo’n beetje door hun grote stelselhervormingen heen zijn. Het is nu echt zoeken naar handigheden in het belasting- en begrotingsstelsel. Hoewel het voor een groot deel wel structurele bezuinigingen zijn, zullen ze de economische structuur van Nederland niet versterken.

Uitzondering daarop vormt de zorgsector, die een bijdrage van zo’n half miljard levert. Dat gebeurt door het drukken van de kostenstijgingen bij ziekenhuizen en artsen en het versoberen van medicijnenvergoedingen – waarover minister Edith Schippers (VVD) deze zomer eerst nog met zorgaanbieders moet onderhandelen. Ook willen VVD en PvdA de zorgtoeslag inkomensafhankelijker maken, zodat mensen met hogere inkomens er minder snel voor in aanmerking komen. Deze drie maatregelen leveren een bijdrage op aan het in de hand houden van de zorgkosten die de laatste jaren exponentieel stegen en daarmee een steeds grotere druk op de begroting legden.

De komende maand is het stil aan het bezuinigingsfront. Ze blijven sms’en en mailen, zegt een betrokkene, maar pas op 19 augustus komen VVD en PvdA voor het eerst weer formeel bij elkaar. Dan zijn er nieuwe economische ramingen van het Centraal Planbureau beschikbaar, en hebben ministeries doorgerekend wat de koopkrachteffecten van de overeengekomen maatregelen zijn. En dan kunnen de partijen weer gaan sleutelen.