Ook in Brazilië luisteren de VS mee

De Amerikaanse NSA luisterde ook in Brazilië op grote schaal af Geen wonder, het land is bevriend met Cuba, Venezuela en Iran De Brazilianen zelf maken zich niet zo druk over de spionage

correspondent Brazilië

Het spionageschandaal dat de Amerikaanse klokkenluider Edward Snowden blootlegde, heeft er een nieuw continent met slachtoffers bij: Latijns-Amerika. Behalve voor China, Pakistan, Rusland en Iran blijkt Amerika ook zeer veel belangstelling te hebben voor Brazilië. Het is het meest bespioneerde land van het continent.

Dat blijkt uit nieuwe publicaties op basis van documenten die voormalig NSA-medewerker Snowden lekte. Guardian-journalist Glenn Greenwald, die als eerste publiceerde over de spionagepraktijken van de VS, zocht samenwerking met de Braziliaanse krant O Globo. Sinds zondag publiceert hij met Braziliaanse journalisten over zijn bevindingen.

Precieze cijfers zijn niet bekend, maar uit documenten die O Globo in bezit heeft, blijkt dat de NSA miljoenen Brazilianen in de gaten hield: burgers, bedrijven en buitenlanders die reisden in het land. Ook zou de ambassade in Washington worden gemonitord, evenals de Braziliaanse vertegenwoordiging van de VN in New York. Onduidelijk is of die praktijken ook na 2010 aanhielden. Het lijkt te gaan om metadata, grote hoeveelheden data die niet op inhoud, maar op vorm worden gescand.

Op politiek niveau is geschokt gereageerd. De Braziliaanse president Dilma Rousseff riep direct de regering bijeen en gaat een onderzoek instellen. „Het is een schending van onze soevereiniteit”, zei ze. Het land heeft zowel de VS als de VN om opheldering gevraagd. Brazilië gaat de asielaanvraag van Snowden, die eerder werd afgewezen, opnieuw in overweging nemen.

De Brazilianen maken zich er niet erg druk om. De focus ligt vooral op hervormingen die de regering doorvoert naar aanleiding van grootschalige protesten vorige maand. Hoewel de kranten veel aandacht hebben voor de affaire, is de prioriteit ook daar zichtbaar. Na een bericht op de voorpagina waren de grote verhalen pas te lezen vanaf pagina 25.

Moeizame relatie

Waarom de VS juist Brazilië op deze schaal bespioneren, laat zich raden. De relatie tussen de landen is goed, maar kende in het recente verleden ook moeizame periodes. De regerende arbeiderspartij in Brazilië onderhoudt warme banden met Cuba, Venezuela en onder de vorige president ook met Iran, landen waar de VS minder op gesteld is.

Ook andere Latijns-Amerikaanse landen zijn doelwit. Na Brazilië ligt de focus op Colombia, Mexico (beide bondgenoot van de VS) en Venezuela. Naast militaire aangelegenheden – zoals informatie over de rebellenbeweging FARC in Colombia – zijn de VS ook geïnteresseerd in (handels)geheimen: olie in Venezuela, drugshandel, energie en politiek in Mexico.

De NSA zette het softwareprogramma PRISM in om toegang te krijgen tot communicatiegegevens. Maar omdat PRISM de NSA geen toegang geeft tot lokale communicatienetwerken, zocht de NSA samenwerking met een nog onbekend groot Amerikaans telecommunicatiebedrijf dat relaties onderhoudt met andere communicatiebedrijven, waaronder in Brazilië. Zo kreeg de NSA toegang tot Braziliaanse netwerken.

Om welke Braziliaanse bedrijven het gaat en of die bedrijven daarvan op de hoogte waren, is niet bekend. Het Nationale Bureau voor Telecommunicatie (Anatel) gaat een onderzoek starten. „Als Braziliaanse bedrijven hiermee te maken hebben, zijn zij strafbaar”, aldus minister van Communicatie Bruno Bernardo. „Onze constitutie garandeert het recht op privacy.”

Als eerste Braziliaanse president in bijna twintig jaar zal Dilma Rousseff de VS in oktober een officieel bezoek brengen. Dat bezoek staat nu ter discussie. Amerikaanse interventie in Braziliaanse communicatie is een gevoelig punt. De VS steunden de militaire coup die Brazilië van 1964 tot 1985 onder een dictatoriaal bewind plaatste. Communicatie van iedereen die mogelijk tot de oppositie behoorde, werd toen door de Amerikanen afgetapt.