Het is weer Plundra in het vluchtelingenkamp

In verdedigen schrijvers het onverdedigbare. Vandaag over het taboe op het bekritiseren van weldoeners. Zij gebruiken vluchtelingen als mascotte, aldus Weijts.

illustratie Hajo

Ikea gaat huisjes voor vluchtelingen maken. Met zonnepanelen op het dak. Toen ik dat las, dacht ik werkelijk even dat het satire was. Ik verwachtte een vervolg in de trant van: nu de Zweedse meubelmagnaat hem ontdekt heeft, kan het niet uitblijven dat ook Coca-Cola, McDonald’s en Apple de vluchteling in de armen sluiten. Dan kunnen ze Happy Meals in hun inbusschroevenhutjes eten, en een iPad aan hun zonnescherm hangen. Allemaal voor een hongerloontje in elkaar gesoldeerd door Chinese arbeiders. Zo helpt de lamme de blinde, klopt de consument zich op de borst en lacht de weldoener in z’n vuistje.

Maar nee, het bleek serieus. Zonder dollen. De meubelmagnaat die rapporten en reportages steevast associëren met uitbuiting van arbeiders in lagelonenlanden, belastingontwijking, ontbossing en paardenvlees stort zich nu op onderdak voor de kansarmsten. En in één klap op de duurzame energie. Nieuw in de catalogus: de Krøttenhüt.

Bij nadere beschouwing is het uiteraard een slimme zet van de Ikea Foundation – de charitatieve tak die in het leven is geroepen voor imagoverbetering en die (mede uit fiscale overwegingen) haar hoofdkwartier heeft in ons eigen Leiden.

Dat stadje afficheerde zich trouwens ook lange tijd als ‘stad van vluchtelingen’. Niet tot ieders tevredenheid, herinner ik me van toen ik er woonde. Uit linkse krakershoek kwam een ‘tegenmanifestatie’ tegen die slogan, die een al te rooskleurig beeld zou geven. Nee, dan die krakers, ook een soort zelfverklaarde illegale daklozen, die hadden pas echt hart voor de vluchteling.

Onwelkome zielenpieten

Daarom was het ook Occupy Den Haag die scheerlijn aan scheerlijn met ze kampeerde naast het Malieveld. Al die onafgebakende anti-establishment-bewegingen, van Occupy, antiglobalisten, anarchisten, Anonymous enzovoorts mogen onderling dan verschillen, één liefde delen ze, die voor de vluchtelingen.

Interessant: zowel de multinational als z’n natuurlijke tegenpool afficheren zich met de vluchteling, die even welkom is in een Ikea-hutje als in een Occupy-tent.

Even voor de boze brievenschrijvers: ik laat me hier even niet uit over het nut en de waarde van die initiatieven, ik richt me in dit stuk even uitsluitend op de beweegredenen. Ik heb zelfs stellig de indruk dat die bij allebei deze weldoeners identiek zijn. Allebei gebruiken ze de vluchteling namelijk als mascotte.

Twee weken geleden beëindigde de politie een demonstratie voor die Haagse vluchtelingen. Een groep sympathisanten had tentjes opgezet op het eilandje in de Hofvijver. De NOS filmde de actie en had besloten er een olijk deuntje onder te zetten, waardoor het pas echt op Lucky TV leek.

Boeiendste moment is wanneer een van de activistes het water in is gelopen en een agent haar eruit probeert te halen. Zij duwt hem, verstapt zich en besluit dan een schwalbe uit te voeren, waarbij ze de agent, die haar juist probeert te ondersteunen, nijdig wegduwt alvorens zich met veel misbaar in de Hofvijver te laten vallen.

Tekenend: alles voor de gunst van het publiek, alles om zich underdog te tonen tegen de brute macht van de autoriteiten. En hoe kun je een overtuigender underdog vertolken dan door je te identificeren met de outcast bij uitstek, de onwelkome zielenpieten van de wereld, tot ronddolen gedoemd. Alleen in hun Ikea-schuurtjes kunnen ze wonen. Nooit vinden ze ergens anders onderdak.

Ook denk ik aan al die Haagse dames (het waren altijd de dames) die broden en dekens kwamen brengen naar dat vluchtelingententenkampje bij het Malieveld. Met het gezicht in de condoleancestand stonden ze hun kliekjes af. De Hausttoastjes die nog over waren van het laatste huisconcert. Ze bleven staan, maakten een begripvol praatje. Je voelde, zelfs van een afstandje, de warmte.

Het is heel bevredigend om in jezelf zo’n medemenselijke kant te ontdekken. Met dank aan de vluchteling kunnen we ons weer goed over onszelf voelen. Kent u knuffelvluchteling Mauro nog? Goed voor 130.000 handtekeningen en een ongekende gloed door het land.

De vluchteling biedt uitkomst

Iedereen gebruikt de vluchteling als mascotte. Of het nu om imagoverbetering van een meubelgigant gaat, om het etaleren van het anarchistische wereldbeeld, het opwarmen van de eigen inborst, het uiten van je onvrede over een regeringscoalitie of zelfs het promoten van je nieuwe roman bij Pauw en Witteman: overal biedt de vluchteling uitkomst.

De vluchteling is wat een paar decennia terug ‘het milieu’ was. Rond wie het woord uitsprak, met gepaste ernst, verscheen spontaan een aureooltje.

Het mooie aan vluchtelingen is dat ze nooit op raken. Ze waren er al in oudtestamentische tijden, en het zullen er alleen maar méér worden, nu de wereldbevolking uit z’n voegen barst en de strijd van de homo sapiens om de steeds schaarsere voedings- en energiebronnen onvermijdelijk steeds grimmigere verschijningsvormen krijgt.

Ikea heeft een groeimarkt aangeboord.

Vorig jaar was er een uitzending van de Keuringsdienst van Waarde, die uitzocht of het Ikea-wijnglas van anderhalve euro inderdaad wel ‘mondgeblazen’ was. Oplichterij natuurlijk, dachten we allemaal. Tot de ontknoping volgde. Het bleek veel erger: ze waren weldegelijk mondgeblazen, in Chinese fabrieken.

We willen dat vluchtelingen een dak boven hun hoofd hebben, maar ook dat een wijnglas van anderhalve euro mondgeblazen is. Bij Ikea kan dat vanaf nu allebei.

Volop voordeel. Het is weer Plundra in het vluchtelingenkamp!

In de zomerserie ‘Advocaat van de duivel’ kraken schrijvers een taboe. Volgende week vrijdag Floor Rusman over het eten van mensenvlees.