Boekhandel in Zwolse kerk

De middeleeuwse Broerenkerk in Zwolle krijgt vanaf morgen een nieuwe functie: dan opent boekhandel Waanders In de Broeren. Met café.

Moeilijk te kiezen wat méér in het oog springt: het 19de- eeuwse kerkorgel dat blinkend opgepoetst is en van nieuw bladgoud voorzien, of de Fiat 500 die pontificaal onder het orgel staat. Nota bene: de recente retrovariant van het autootje. „Een legende uit mijn jeugd, maar dan in een nieuw jasje”, zegt eigenaar Wim Waanders (69) van Waanders In de Broeren, de boekhandel die morgen zijn deuren opent in het centrum van Zwolle.

Anderhalve dag van tevoren wordt er nog druk ingericht in de voormalige middeleeuwse Broerenkerk. Aan het ene uiteinde van het schip vullen medewerkers de boekenplanken, aan de andere kant wordt nog getimmerd aan het café. Ooit hoorde ‘de Broeren’ bij het naastgelegen dominicanenklooster, nu huis van het Zwolse conservatorium. Een deur verder zit sterrenrestaurant De Librije in de vroegere kloosterbibliotheek. „Die Fiat blijft niet eeuwig staan”, zegt Waanders, die ontspannen een rondleiding geeft. „Die past nu bij de vakantieattributen die we op die afdeling hebben ondergebracht. Een volgend seizoen zouden daar poppen in skikleding kunnen staan.”

Vakantieattributen in een boekhandel. Naast de plank met reisliteratuur van Cees Nooteboom en de plank met reisgidsen, staat een plankje met usb-stekkers voor onderweg en opblaasbare nekkussentjes. Ertegenover barbecues. De afdeling heet ‘Lekker buiten’, en verderop zit de inpandige VVV-dependance. „Je kunt het niet meer alleen een boekwinkel noemen. We zijn ook een horecaonderneming met een podium waarop we uitvoeringen en sprekers gaan presenteren, we hebben een wijnafdeling, een tentoonstellingsruimte.”

Dat een boekhandel zich vestigt in een kerk, is niet nieuw. Waanders noemt het voorbeeld dat hem jaren geleden inspireerde: de Maastrichtse boekhandel (toen Selexyz, nu Polare) in de Dominicanenkerk, die de Britse krant The Guardian in 2008 tot mooiste boekwinkel ter wereld uitriep. „Zo’n winkel in een kerk had tien jaar geleden nog niet gekund in Zwolle, hier hecht men nog iets strenger aan de christelijke traditie. Maar toen de winkel in Maastricht een feit was, kon ik met een foto in de hand de formule voorstellen aan de gemeente. Langzaamaan verdween de argwaan.”

Maar waar Dominicanen nog puur een boekhandel is, wilde Waanders „een stap verder”. Meer zoals De Drvkkery in Middelburg – die boekhandel vestigde zich in de oude stadsdrukkerij en werd, met een brasserie, een ontmoetingsplaats. Dat soort veranderingen is noodzakelijk, vindt Waanders. „Winkelen doen we steeds meer voor ons plezier, niet alleen om spullen te kopen – dat kan ook via internet. Het gaat om mensen ontmoeten, verrassen, beleven.” Dat is ook het nieuwe ‘boekwinkelconcept’ van Polare, die een ‘gids naar de verbeelding’ wil zijn. Waanders heeft er zijn eigen ideeën over. De fusie van ramsjketen De Slegte met kwaliteitsboekhandel Selexyz noemt hij een „conflictueus” samengaan. Zelf mag hij dan speelgoed en kantoorartikelen verkopen, maar dat is wel „kwalitatief onderscheidend”. „Ik wil geen warenhuis zijn. Niet alles in de winkel hoeft design te zijn, maar het houdt wel een relatie met cultuur, met traditie.”

Dat is het stempel van Waanders, het oudste Zwolse boekverkopersgeslacht. En Waanders’ wil was wet: hij versleet drie architecten. „De nieuwe inrichting doet wel toevoegingen, maar mag niet conflicteren.” Hij bepaalde dat de kastmeubels sober moesten zijn, het karakter van de kerk moest behouden blijven. En de boekenkasten, aan een zijde over de gehele lengte van het schip, zijn het prominentst.

Waanders laat nog een gimmick zien. Hij drukt op een knop en maakt een van de vloerstenen doorzichtig: er ligt een geraamte onder. Waanders wijst omlaag. „Hieronder liggen vijfduizend mensen.”