Nationaal erfgoed verdwijnt binnenkort uit Nederland. Is dat erg?

Willem Frederik Hermans W.F. Hermans/ Foto ANP

Op donderdag 25 juli verdwijnt de typemachineverzameling van W.F. Hermans uit Nederland. Nu daar recentelijk Kamervragen over zijn gesteld, geven een aantal experts de in hun ogen ideale locatie prijs. Vandaag in nrc.next een opiniestuk over de kwestie.

Eind april schreef Stichting Onterfd Goed, in samenwerking de Rotterdamse Willem de Kooning Academie, een wedstrijd uit om literaire instellingen, musea en Hermansliefhebbers in staat te stellen met een bestemmingsplan de ‘collectie-Hermans’ - naast diens rode IBM typemachine bestaand uit braillemachines, stenomachines en kindertypemachines - in de wacht te slepen. Het winnende plan, zo werd eind april duidelijk, mocht de collectie (t.w.v. 10.000 euro) voor een bedrag van 5.500 euro overnemen.

In juni werden de drie partijen met de beste bestemmingsplannen bekendgemaakt. Naast boekhandel Limerick in Gent, sprongen volgens Stichting Onterfd Goed ook de plannen van kunstenaars Stan Wannet en Geert Jonker én die van de Gemeente Groningen in het oog. Na een internetpoll, en juryberaad, werd boekhandel Limerick uiteindelijk gekozen tot de nieuwe bestemming voor de collectie Hermans.

Verkwanseling van nationaal erfgoed

In nrc.next vragen Roderick Nieuwenhuis en Toef Jaeger, medewerkers van de boekenredactie van NRC Handelsblad, zich vandaag af of wij in Nederland nog wel weten hoe we met ons literair erfgoed moeten omspringen.

“Wij hebben, anders dan onze buurlanden, nauwelijks een traditie waarin de Grote Schrijvers worden geëerd met blijvende Verzamelde Werken. Aan die van W.F. Hermans wordt weliswaar hard gewerkt, maar die van Gerard Reve (1923-2006) is alweer verramsjt. De werken van diens broer Karel van het Reve konden alleen uitgegeven worden dankzij vrijwilligers en inzamelacties.”

Uit een opmerking van PvdA-Kamerlid Jacques Monasch in dat stuk valt af te leiden dat het slordig omspringen met nationaal erfgoed ons niet hoeft te verbazen:

“Wanneer je vraagt: waarop valt te bezuinigen, dan antwoorden mensen bijna altijd als eerste: kunst.”

Op zoek naar de ideale locatie

In reactie op het opiniestuk geven enkele Hermanskenners in nrc.next aan wat in hun ogen de ideale locatie is voor de typemachines van Hermans. Volgens Hermans-biograaf Willem Otterspeer moeten ze gewoon naar Groningen:

‘Ik ken geen betere plek dan Groningen. Daar is Hermans begonnen als schrijver en hij schreef er veel van zijn beroemdere werken. Is het meteen een Wiedergutmachung van die stad voor het maltraiteren van Hermans. Dat is de cirkel rond, vrede gesloten. Hoewel Hermans van vrede sluiten niets moest hebben.’

Frans Janssen, jarenlang een goede vriend van Hermans, ziet twee mogelijke locaties:

‘De eerste locatie waaraan ik denk, is het Letterkundig Museum in Den Haag. Nu weet ik dat die geen objecten meer willen. Een grote typemachineverzameling wordt dus een lastig verhaal, denk ik. De Bijzondere Collecties van de Universiteit van Amsterdam lijkt me ook een mooie plek. Dan staat de collectie in Hermans’ geboortestad.’