Een glaasje na het bridgen. En dan nog een

Wat doet een 55-plusser met veel geld en vrije tijd? Die neemt een drankje. En soms wat te veel. Een nieuw probleem in de verslavingszorg.

Eén glaasje kan toch wel. Dat is wat Kees Boon (71) twee jaar geleden dacht toen hij in een sterrenrestaurant at. Hij had negen jaar lang geen druppel gedronken en nu lukte het hem een hele avond met dat ene glaasje te doen en ervan te genieten. Maar in de maanden daarna ging het mis.

Hij kreeg pijn aan zijn knie en baalde daarvan. Een borrel als troost verdiende hij wel, vond hij. En ja, hij wist dat hij niet de hele dag moest drinken, dus stelde hij een dagelijks happy hour in. Maar de hoeveelheid drank die hij in dat uurtje achterover sloeg, nam toe. Hij werd katterig, lusteloos, sliep slecht.

Op 5 mei dit jaar is hij voor de tweede keer in zijn leven gestopt met drinken. Hij heeft gehuild. „Omdat ik opnieuw aan mezelf moest toegeven dat alcohol mij de baas was.”

Het aantal aan alcohol verslaafde 55-plussers neemt toe, volgens Stichting Informatievoorziening Zorg. Op het totaal aan alcoholcliënten in de verslaafdenzorg is het aandeel 55-plussers tussen 2003 en 2012 gegroeid van 18 naar 26 procent.

„Het is een nieuw probleem”, zegt lector verslavingspreventie Rob Bovens van het Trimbos-instituut. „We zagen de trend in 2004 komen. En hij bleef maar doorgaan. Eerst dachten we nog dat het een gevolg was van de vergrijzing. Maar dat is niet zo. Dat is wel zo bij drugs: het aantal drugsgebruikers nam onder 55-plussers jaarlijks toe met 3 tot 5 procent. Maar het aantal drankgebruikers steeg jaarlijks met 18 tot 35 procent.”

De 55-plussers van nu hebben meer vrije tijd en meer geld dan de 55-plussers van vroeger, legt Bovens uit. Ze drinken gemakkelijk na het sporten, de koorrepetitie, het bridgen. „En voor ze het weten, zitten ze op een zomerse dag weer met een biertje op het terras. Gewoon omdat het kan.”

In de jaren zestig dronken Nederlanders boven de 15 jaar gemiddeld 2,3 liter alcohol per jaar. Mensen werkten nog op zaterdag. Drank was alleen te koop bij de drankhandel. In de loop der tijd werd de werkweek korter. Wijn werd een statussymbool en ook ketens als Hema en Albert Heijn stortten zich op de verkoop ervan. Door de week drinken raakte geaccepteerd. En nu drinken Nederlanders boven de 15 jaar gemiddeld 7,5 liter alcohol per jaar, 2,5 glas per dag. Bovens: „Dat valt niet mee.”

Er moet iets gebeuren om deze trend onder 55-plussers te stoppen, zegt Bovens. Anders is het aantal verslaafde ouderen over tien jaar verdubbeld. Met alle zorg en kosten van dien. Hij ziet de oplossing in bewustwording. Ouderen moeten zich bewust worden van hun eigen drinkgedrag. En ze moeten ervaren hoe ze zich voelen als ze niet drinken. Bovens: „Onderzoek wijst uit dat ze dan beter slapen, actiever zijn, zich fitter voelen.” Hij is groot voorstander van acties als: 40 dagen zonder alcohol.

Ook artsen moeten zich bewuster zijn van de alcoholproblematiek onder 55-plussers, vindt hij. „Ouderen komen bij de huisarts na valincidenten, met maagproblemen. De arts vraagt naar medicijngebruik, maar moet ook gaan vragen naar alcoholconsumptie.” Dat is lastiger dan het lijkt, weet Bovens. „Ouderen denken: ‘Ik laat me door zo’n snotjong niets over mijn drankgebruik zeggen’.” Vaak vinden ze dat ze drank verdienen. Omdat ze eenzaam zijn, hun partner hebben verloren, kampen met lichamelijke klachten. Bovens: „Als het taboe om over alcoholverslaving te praten doorbroken wordt, wordt het ook voor zo’n huisarts gemakkelijker erover te beginnen.”

Een actie kan enorm helpen, weet Bovens, die ooit de campagne Drank maakt meer kapot dan je lief is leidde. De campagne uit 2006 bijvoorbeeld moest ervoor zorgen dat kinderen niet langer gemiddeld op hun twaalfde al begonnen met drank. Vijf jaar later bleek de beginleeftijd opgekropen naar veertien jaar.

„Maar de overheid vindt drankcampagnes tegenwoordig betuttelend”, zegt Bovens hoofdschuddend. Hij gaat binnenkort op het ministerie van Volksgezondheid over de onderzoeksresultaten van Stichting Informatievoorziening Zorg praten.

Ex-verslaafde Kees Boon geeft lezingen over alcoholverslaving, stimuleert de oprichting van zelfhulpgroepen, begon de website www.gratisstoppenmetdrinken.nl. Hij kan maar niet uit over het taboe rond alcoholverslaving. „Op roken mag je mensen aanspreken. Op alcoholgebruik niet.” Dan ziet hij op zijn club iemand om half één ’s middags in drie kwartier drie glazen sterke drank achteroverslaan en vervolgens in de auto stappen. „En niemand die er iets van zegt!”