Zware Duitse kritiek op bankentoezicht EU

De Europese Commissie stelt voor dat er een instantie komt om in te grijpen bij slechtlopende banken. Barnier, de eurocommissaris, moet nu Duitsland overtuigen.

Al voordat eurocommissaris Michel Barnier (Interne Markt) vandaag voorstelde hoe hij stap twee van de bankenunie wilde regelen, had hij ruzie met de Duitsers. En niet zo’n beetje ook. Berlijn dreigt naar de rechter te stappen om Barniers voorstel te blokkeren.

Barnier wil een Europees orgaan oprichten dat de macht heeft in te grijpen in banken als er wat misgaat. Of liever: voordat er wat misgaat. Deze Single Resolution Authority (SRA) kan het management wegsturen of de bank herkapitaliseren om een faillissement te voorkomen. Als het niet lukt om een bank ordentelijk te redden, kan de instelling beslissen de bank te sluiten.

Over de procedures, en wie wat betaalt, hebben ministers van Financiën al afspraken gemaakt. In het orgaan zouden nationale vertegenwoordigers van landen uit de bankenunie zitten, plus de Europese Commissie en de Europese banktoezichthouder. De toezichthouder, stap één van de bankenunie, wordt nu bij de ECB in Frankfurt opgericht en moet eind 2014 draaien. De toezichthouder zou in de toekomst moeten aangeven dat een bank problemen heeft. Het resolutieorgaan zou de macht krijgen om te beslissen wat er verder gebeurt.

Tegenover journalisten van vijf Europese kranten noemde Barnier zo’n Europees orgaan „onmisbaar”. „Omdat we één munt hebben, en banken die steeds Europeser en steeds minder nationaal zijn. Maar toezicht op die banken is nationaal. Ook resolutie is in handen van nationale autoriteiten gebleven. Dit is een enorm risico. We hebben met Fortis en Dexia gezien wat er gebeurt als je in een noodsituatie snel moet improviseren.”

Bij de ineenstorting van beide banken ruzieden meerdere bevriende regeringen afgelopen jaren over wie de goede resten kreeg en wie er voor de kosten opdraaide. Dat ging er keihard aan toe. Deze banken waren relatief klein. Wat als een echt grote bank als Santander, BNP Paribas of Deutsche omvalt? Velen vrezen een financiële en politieke catastrofe als de EU, die bankiers jarenlang heeft aangemoedigd om van de interne markt hun speeltuin te maken, dit niet regelt.

Voor Fortis en Dexia bestond geen resolutiemechanisme, laat staan een financiële back-up om (gezonde delen van) de bank overeind te houden. Nationale toezichthouders logen tegen elkaar. Er werd pas ingegrepen toen het te laat was. Zo ontstonden runs op de banken: mensen haalden snel hun geld van de bank.

Met een Europees resolutiesysteem kan op tijd worden ingegrepen, zegt Barnier, zodat een bank niet failliet hoeft te gaan. Kleine rekeninghouders weten dat hun geld veilig is. Tot zover, zeggen de Duitsers, klinkt het logisch. Daarom heeft bondskanselier Angela Merkel vorige zomer ingestemd met de oprichting van de bankenunie, die moet voorkomen dat staten opdraaien voor bankfaillissementen. Maar zoals altijd is voor de Duitsers het geld het probleem. Europese resolutie is alleen geloofwaardig voor klanten en beleggers als er voldoende fondsen klaarliggen om een probleembank te schragen en gezond te maken. Barnier stelt voor om een resolutiefonds op te richten, gespekt door banken. Hier moet op den duur 60 miljard euro inzitten. Maar dit duurt jaren. „Tot die tijdmoet je soms dus nationaal belastinggeld aanspreken”, zegt een Duitse functionaris. „Wij zullen nooit accepteren dat een Europese instelling beslist over Duits belastinggeld.” Zelfs als de Duitse regering instemt, „lopen er meteen duizenden burgers naar het Constitutionele hof in Karlsruhe.” Totdat het fonds groot genoeg is, wil Berlijn geen centrale Europese resolutie - alleen harmonisatie van nationale resolutiesystemen.

Barner baseert zijn voorstel op een artikel uit het Europees Verdrag dat betrekking heeft op de stabiliteit van de interne markt, niet alleen de euro – banken uit niet-eurolanden doen ook mee aan de bankenunie. Ook staat in zijn voorstel dat de ´begrotingssoevereiniteit´ waar Berlijn zo aan hecht, gewaarborgd is: het resolutieorgaan mag alleen op de knop ´resolutie´ drukken als de vertegenwoordiger van het land waar de bank gevestigd is, ermee instemt. Als er belastinggeld in een bank moet, moet dat land immers het meest betalen. Duitsland vindt deze waarborgen onvoldoende. De lidstaten en het Europees parlement moeten het Commissie-voorstel goedkeuren.