Column

Zijn wij Nederlanders onze nieuwe favoriet?

Het zit de Britten niet mee.Okay, Wimbledon is weer eens gewonnen door een Brit, maar voor twee klassieke functies met financieel-economische macht zijn ze (opnieuw) overweldigd door buitenlanders.

Sinds vorige week is de Governor van de Britse centrale bank een Canadees. Mark Carney Het komt sporadisch voor dat een nationale centrale bank een president met een buitenlands paspoort heeft, zoals de Amerikaan Stanley Fischer van de Israëlische nationale bank. Maar meestal is het geen teken van kracht.

Met ingang van 1 januari wordt de Nederlander Ben van Beurden de nieuwe chief van Royal Dutch Shell. ‘Wij’ zien Shell nog wel eens als een Nederlands bedrijf. En in zekere zin heeft Shell als voortzetting van Koninklijke Olie ook Nederlandse karaktertrekken. Zo is het concern hier fiscaal gevestigd. Maar de vennootschappelijke status is Brits: de rechtsvorm is die van een public limited company (plc). De hoofdnotering van de aandelen is in Londen. De Britse wet, regels en normen en waarden zijn de primaire leidraad op het gebeid van ondernemingsbestuur (corporate governance), aandeelhoudersmacht en topbeloningen.

Je kunt zeggen: de Britse relatie met Shell verandert niet. De scheidende topman is een Zwitser, Peter Voser. Maar dat doet geen recht aan het feit dat het paspoort van een topman wel iets uitmaakt, juist als hij/zij de leiding heeft van een nationale kampioen, een grote nationale werkgever of een nationale aanjager van onderzoek en ontwikkeling (research & development). Relaties lopen net wat soepeler.

In dat opzicht moet Nederland in winnaarseuforie verkeren. Leve Hollands Glorie. De topman van ASML, de gevierde chipmachinefabrikant in Veldhoven, is sinds kort Peter Wennink. Hij is de Fransman Eric Meurice opgevolgd. Pakketjesvervoerder TNT kreeg als topman Tex Gunning, de ex-bestuurder van Akzo Nobel die Marie-Christine Lombard opvolgde die opeens naar Frankrijk terugwilde.

Er is meer. De verwachting van Philips-president Gerard Kleisterlee dat zijn opvolger voor het eerst een buitenlander kon zijn, kwam niet uit. Het werd Frans van Houten. De nieuwe topman van de Rabobank, die volgend jaar Piet Moerland opvolgt, zal gezien achtergrond en historie van de coöperatieve bank, een Nederlander blijven. Supermarktketen Ahold wordt sinds twee jaar geleid door Dick Boer, die de Brit John Rishton opvolgde. De volgende eerste man van het financiële conglomeraat ING, is, opnieuw, een Nederlander: Ralph Hamers. Hij volgt Jan Hommen op, die de Belg Michel Tilmant verving. Tilmant was na de tweede reddingsactie van ING door de Nederlandse staat niet langer acceptabel voor de nieuwe grootaandeelhouder.

Ondernemingen met een directe relatie met de Nederlandse overheid, zoals ABN Amro, SNS Reaal en de Nederlandse Spoorwegen hebben eveneens voor Nederlanders gekozen. De nieuwe chef van de Nederlandse Gasunie, die Paul van Gelder (naar brekebeen Imtech vertrokken) opvolgt, zal geheid een Nederlander zijn. Dat is overigens nog niet zeker bij andere vacatures, zoals de dagelijkse leiding van D.E Master Blenders.

De Nederlandse heroriëntatie is een crisisverschijnsel. Ondernemingen kiezen voor meer zekerheid, zijn minder expansief in fusies en overnames en trekken zich terug op hun thuisbasis.

Maar er is ook een andere reden. Menig buitenlandse baas kwam bij een Nederlandse multinational aan de top, nadat ‘zijn’ bedrijf was overgenomen en hij uiteindelijk doorschoof. Nu Nederlandse bedrijven zelf weinig buitenlandse bedrijven meer kopen, maar wel de afgelopen jaren inzet zijn geworden van buitenlandse opkopers, is de doorstroming gestopt.

De redacteuren Maarten Schinkel en Menno Tamminga schrijven in deze wisselcolumn over economische ontwikkelingen.