Vertrouw sowieso nooit de politie

Redacteur Europa

Politici kun je niet vertrouwen. De politie is helemaal niet je beste vriend. Rechters zijn omkoopbaar. Dat is voor een groot aantal mensen in de wereld de realiteit, constateert de organisatie Transparency International.

Zij heeft in 107 landen mensen ondervraagd over de corruptie in hun land. En de resultaten, die gisteren zijn gepubliceerd, zijn niet bemoedigend. Meer dan een op de vier mensen in de wereld heeft vorig jaar steekpenningen betaald aan een of andere overheidsinstantie, zo constateert Transparency International op basis van dit onderzoek. En meer dan één op de twee mensen heeft het gevoel dat zijn land in de afgelopen twee jaar corrupter is geworden. Het enige lichtpuntje, zegt Transparency, is dat meer mensen zeggen zich te willen verzetten.

Corruptie is toegenomen

Natuurlijk zijn er grote verschillen tussen landen als het om corruptie gaat. Maar de trend wijst op een verslechtering – de organisatie noemt haar onderzoek de Wereldwijde Corruptiebarometer. Een voorbeeld: in vier landen in het Midden-Oosten heeft de Arabische Lente, die mede gevoed werd door verzet tegen corruptie, geleid tot een verandering van regime. Maar uit het onderzoek blijkt dat in Egypte, Jemen en Tunesië het gevoel bestaat dat onder de nieuwe machthebbers de corruptie juist is toegenomen. Alleen in Libië zeiden de ondervraagden dat het land minder corrupt is geworden.

De strijd tegen corruptie zou gevoerd moeten worden op basis van strengere wetten en via handhaving van de kant van politie en justitie. Maar daar schuilt een groot probleem: die zijn vaak zelf corrupt.

Op de vraag welke instanties gevoelig zijn voor corruptie, wordt in de helft van de onderzochte landen gewezen naar politieke partijen. Hier wordt ook de kloof tussen burger en politiek in het Westen zichtbaar. Tot de landen waar politieke partijen als corrupt of corrumpeerbaar worden beschouwd, behoren grote landen als de VS, Brazilië, Argentinië en Chili, maar ook zo’n beetje heel de Europese Unie, met uitzondering van Denemarken en Litouwen. Daarbij moet worden aangetekend dat het Europese plaatje onvolledig is. Nederland, Zweden, Ierland, Polen en Oostenrijk komen niet voor in het onderzoek, omdat de gegevens uit die landen statistisch niet goed bruikbaar waren.

Gebrek aan vertrouwen

In meer dan eenderde van de onderzochte landen, overwegend in Afrika en Latijns-Amerika, wordt ook de politie als een corrupte organisatie aangemerkt. Wereldwijd zegt een iets lager percentage, 31 procent, het afgelopen jaar daadwerkelijk smeergeld te hebben betaald aan de politie. De rechterlijke macht wordt in twintig landen door een meerderheid van de ondervraagden omschreven als corrupt. Van de EU-lidstaten zijn dat Bulgarije, Kroatië en Litouwen.

Opvallend zijn ook de antwoorden op de vraag of mensen denken dat hun regering wordt gerund door ‘een paar grote belangen die voor zichzelf zorgen’. Ook hier scoren landen in het Westen hoog: in Frankrijk en Duitsland vindt 55 procent van de ondervraagden dat. In Spanje 66 procent, in België en Italië 70 procent, en in Griekenland zelfs 83 procent. Hier wordt dus een enorm gebrek aan vertrouwen in de democratie zichtbaar.

Het ging in dit onderzoek niet om ranglijsten van landen. Die index publiceert Transparency International op een ander moment. Er zijn wel een paar indicaties. In Liberia en Sierra Leone zegt meer dan driekwart van de ondervraagden het afgelopen jaar smeergeld te hebben betaald. Maar ook in EU-landen komt nog veel corruptie voor. In Griekenland, Litouwen en Slowakije heeft tussen de 20 en 30 procent moeten betalen.

Wat kun je daartegen doen? Transparency komt met een hele reeks aanbevelingen, die bijna allemaal naar haar naam verwijzen. Zo zou politici moeten afspreken hun inkomen en vermogen openbaar te maken, en ook dat van hun naaste familie. Politieke partijen zouden moeten worden gedwongen om openbaar te maken hoe ze worden gefinancierd. En klokkenluiders moeten een goede wettelijke bescherming krijgen.

Corruptie bestrijden

Tegelijkertijd, constateert Transparency, zegt in ruim viervijfde van de landen een meerderheid dat hun regering te weinig doet om corruptie te bestrijden. En ook hier laat de barometer een verslechtering zien, want bij een vorig onderzoek was die scepsis bijna 10 procentpunten kleiner.