'Monsanto is nu eigenaar broccoli'

◯ Waar ◯ Grotendeels waar ◯ Half waar ◯ Grotendeels  onwaar ◯ Onwaar

De aanleiding

De Amerikaanse zadenproducent Monsanto is nu eigenaar van broccoli. Dat viel vorige week te lezen op klokkenluiderswebsite Niburu. Dat is een site die ‘sinds 2003 onthullend en bewustmakend nieuws brengt om een nieuwe, liefdevolle en gezonde wereld te manifesteren’. In het nieuwsartikel staat te lezen dat Monsanto erin geslaagd zou zijn om via een aantal mazen in de Europese wet een Europees patent te krijgen op broccoli. ‘Niet alleen op de zaden, maar ook op delen van de plant, eigenlijk alles wat in de ruimste zin des woords met broccoli te maken heeft.’ Het artikel werd door verschillende nieuwswebsites integraal overgenomen, bijvoorbeeld door Gewoon-nieuws.nl dat zich zegt ‘te verzetten tegen gekleurde berichtgeving’. Het artikel gaat viraal en is 3.200 keer (Niburu) en 4.900 keer (www.gewoon-nieuws.nl) gedeeld op de socialenetwerksite Facebook. Wij checken daarom: klopt het dat Monsanto nu eigenaar is van broccoli?

En, klopt het?

Niburu baseert zich op een bericht van de internationale actiegroep No Patents On Seeds. Dat is een groep die de Europese Unie een „transparant, duidelijk en gereguleerd beleid wil opleggen waarbij planten en dieren gevrijwaard worden van patenten en genetisch toegevoegd materiaal”. Deze actiegroep stelt dat Monsanto van het Europees Patent Bureau (EPO) een patent gekregen heeft op broccoli. In Nederland is de officieel gebruikte term overigens ‘octrooi’. EPO deelt regelmatig octrooien uit op klassiek veredelde gewassen, waar ook broccoli onder valt. Zo werd op 8 mei nog een octrooi verleend aan het Zwitsers chemiebedrijf Syngenta AG voor een klassiek veredelde rode peper met insectenresistentie.

De klassieke veredeling is een methode om planten uit een groep te selecteren die voor een boer of tuinder de gewenste eigenschappen hebben. Wanneer steeds met de beste exemplaren wordt doorgekweekt en gekruist, wordt uiteindelijk een steeds betere, ‘veredelde’ plant gekweekt. Het aloude kwekersrecht geeft aan de houder van dit recht het alleenrecht op het verhandelen van zaad en- vermeerderingsmateriaal. Het kwekersrecht stelt wél dat dergelijke veredelde plantenrassen door anderen vrij gebruikt mogen worden voor het maken van kruisingen.

In het artikel wordt gesteld dat broccoli onlangs overhandigd is als privé-eigendom aan de zadengigant. Beter gezegd: aan Seminis, een businessunit van Monsanto die zich richt op openveldgroenten en onverwarmde, beschermde producten. Maar betekent deze beslissing dat de broccoli die in je moestuin groeit eigenlijk niet van jou is? Nee. Het octrooi is alleen van toepassing op een specifiek type broccoli. Concreet gaat het over het type broccoli waarbij de langwerpige stam geen grote bladeren meer heeft die tot dicht tegen de kroon groeien. Daardoor kunnen ‘de boeren sneller en gemakkelijker oogsten zonder in te boeten op de typische voedzame en smaakvolle eigenschappen’, aldus Monsanto Vegetbale Seeds. Alleen op dit type broccoli heeft Monsanto een octrooi. Dat betekent dat broccolitelers dit type broccoli eenvoudigweg niet ook mogen ontwikkelen.

De bewering dat ‘Monsanto eigenaar is van broccoli, de zaden en van alle delen van de plant’ klopt dus niet. „Je kunt geen octrooi hebben op de brede term broccoli”, zegt Louise Fresco, landbouwdeskundige en hoogleraar aan de Universiteit van Amsterdam. De regel is dat je alleen een octrooi kunt krijgen op een specifiek ras in een specifiek land en voor een specifieke periode.

Het maatschappelijk verzet tegen Monsanto zwelt aan en wordt veel gedeeld op Facebook. „Helaas berust het grootste deel van het verzet op misverstanden die voortdurend worden herhaald in de sociale media. De troebele wetgeving zorgt voor veel extra discussie”, zegt Fresco. De discussie gaat over de kwestie of je een octrooi mag krijgen op levend biologisch materiaal (zoals nu toegestaan is aan Monsanto) en of het octrooi het kwekersrecht al dan niet in de weg staat. De No Patent on Seeds-organisatie is bezig met een petitie tegen het patenteren van natuurlijke producten en heeft inmiddels meer dan twee miljoen handtekeningen verzameld.

Conclusie

De klokkenluiderswebsite Niburu stelde dat zadengigant ‘Monsanto eigenaar is van broccoli’. Dat is niet waar. Het is niet zo dat Monsanto eigenaar is van alle types broccoli die overal ter wereld voorkomen. Wie broccoli in zijn moestuin kweekt, hoeft zich geen zorgen te maken. Monsanto is alleen eigenaar van een type broccoli zonder de traditionele bladeren aan de stam die tot tegen de kroon doorgroeien. Je kan geen octrooi krijgen op de algemene term ‘broccoli’. Je kan alleen een octrooi bezitten op een specifiek ras in een specifiek land voor een specifieke periode. Daarom beoordelen wij de bewering dat Monsanto nu eigenaar is van broccoli als onwaar.

next.checkt verder nog: ‘Van alle grote levensgebeurtenissen kent werkloosheid de negatiefste effecten’, aldus Peter van der Meer, universitair docent economie en bedrijfskunde, vorige week in de Volkskrant.