De arrestatie van Heleen Mees: relevant voyeurisme?

Voorpagina New York Daily News over Heleen Mees Voorpagina New York Daily News over Heleen Mees

Ging de journalistiek te ver in ‘de zaak-Mees’?

De arrestatie in New York van de Nederlandse feministische columniste, op verdenking van stalking van de topeconoom Willem Buiter, raakte duidelijk een snaar. Media buitelden over elkaar om de zaak te belichten. Het incident heeft dan ook alle ingrediënten voor een kort verhaal – of nee, een vuistdikke roman - van Tom Wolfe: New York, seks, feminisme, topbankiers, media…

Helemaal 2013.

Maar is het ook nieuws voor ‘serieuze media’? Media die professionele journalistiek bedrijven en die het intieme wel en wee van Bekende Nederlanders niet tot hun core business rekenen? Want is hier het publieke belang in het geding? Mees is geen politicus, bestuurder of topbanker. Haar seksleven gaat ons in principe niets aan, stelde schrijver en columnist Christiaan Weijts in nrc.next.

Geen reden om ermee uit te pakken alsof het wereldnieuws is.

Aan de andere kant, het zou ook weer vreemd zijn dit nieuws te negeren. Want Heleen Mees speelt wel degelijk een rol in de publieke ruimte; ze is een opiniemaker en feministe, oud-columnist van NRC Handelsblad en het Financieele Dagblad. En juist op het punt van ongewenste intimiteiten, waar zij vaak over schreef, komt ze nu in aanraking met de Amerikaanse justitie. En dat raakt weer aan een heikel maatschappelijk thema.

Genoeg reden dus om er over te berichten. Maar hoe?

De Telegraaf citeerde onbeschroomd volop uit seksueel getinte e-mails van Mees die in de Amerikaanse pers opdoken. Op internet suisden die uiteraard meteen rond. De Volkskrant en NRC Handelsblad brachten naast het nieuws ook elk een portret van Mees, al citeerde de laatste krant niet de meest scabreuze details uit haar e-mails – de krant beschikt ook niet over die e-mails, de andere helft van de correspondentie (die van Buiter) is onbekend en Mees is bovendien ook nog maar verdachte, niet veroordeeld.

Trouw hield het kort en zakelijk, maar daar onthulde columniste Asha ten Broeke wat er in die mails te lezen was (overigens in een betoog dat was bedoeld om Mees te verdedigen tegen seksistisch leedvermaak).

De Volkskrant liet op de site psychiater Bram Bakker aan het woord, die op afstand keurig vaststelde dat er ,,nog niets bewezen’’ was, en dat het, afgaande op de bekende feiten ,,amper over iets gaat’’, maar die er dan toch ook maar een heel stuk over vol wist te schrijven. Met de conclusie:

Heleen Mees is eerst en vooral slachtoffer van haar eigen gedrag, lijkt me. Want zelfs door vrijspraak zal deze smet nooit meer verdwijnen.

De opwinding was zo groot, dat de media hier en daar ook steken lieten vallen. Het persbureau Novum meldde vrijdag op gezag van ,,een Italiaanse zakenkrant’’ dat de affaire Buiter mogelijk een topbaan heeft gekost bij de Nederlandsche Bank. Wegens zijn liaison met Mees zou niet hij, maar Klaas Knot zijn benoemd tot nieuwe president.

Waar kwam dat opmerkelijke nieuws vandaan? Had de zaak-Mees dan toch politiek-bestuurlijke gevolgen?

Novum baseerde zich op een column van Theodor Holman. Die haalde in het Parool van die dag een ,,opmerkelijk verhaal’’ aan, ,,dat ik in de Nederlandse pers nog niet ben tegengekomen’’. In het financiële blad Basta Non Fabbricato Narrazioni Finanziaria schreef volgens hem ,,de altijd goed ingelichte’’ Todori Cave dat Mees de reden was geweest dat Buiter de baan was misgelopen.

Maar met zulke rare namen (een ‘zakenkrant’ die nergens te vinden is, een expert wiens naam een Italiaanse verbastering lijkt van ‘Theodor Holman’?) moeten er toch alarmbellen gaan rinkelen.

Ja, het was dus een grap van de columnist – en dat werd op Twitter al snel duidelijk.

Novum heeft het bericht uiteindelijk vier dagen later gecorrigeerd toen het bureau er (door mij) op werd gewezen. Dat wil zeggen: de laatste alinea met de passage over Knot en De Nederlandsche Bank is nu verwijderd. Maar nu is het net of Novum het nooit heeft gemeld. Ik zou zeggen: had het laten staan en aangevuld met een correctie, dan weet de lezer tenminste wat er is gebeurd. Bovendien is het Novum-bericht overgenomen door sites zoals deze, waar het nog ongecorrigeerd te lezen staat.

Ook RTL had het moeilijk met de zaak. De omroep citeerde uit de e-mails een seksuele ,,wanhoopskreet” van Mees op de site, schrijft adjunct-hoofdredacteur Pieter Klein, maar dat kwam door ,,een stomme communicatiestoornis in de hoofdredactie’’. En het was maar heel even: het werd snel weer van de site gehaald, uit privacyoverwegingen. Klein citeert de e-mail in zijn column overigens opnieuw - en nu niet voor even, nemen we aan.

Intussen werpt Klein wel de hamvraag op, want hoe moet een serieus nieuwsmedium hier nu mee omgaan?

Correspondent Amerika Erik Mouthaan van RTL pleitte in een column over de zaak voor ,,extreme terughoudendheid’’.

Mouthaan schrijft:

In principe is dit een persoonlijke aangelegenheid tussen twee burgers (zij en het vermeende slachtoffer) waar wij als journalisten niets in te zoeken hebben. En het feit dat beide betrokkenen gezien zouden kunnen worden als ‘publieke figuren’, verandert daar in mijn optiek weinig aan. Het gaat hier niet om liegende ministers of graaiende CEO’s.

Dat gaat Klein te ver. Hij brengt daar tegenin:

Maar het gesprek van de dag/week was het natuurlijk wel. Ook dat is geen (doorslaggevend) criterium; de vraag is hoe je er op een zakelijke, journalistieke manier invulling aan geeft. Ik vond dat we als de donder zelf de aanklacht moesten checken, om alles zelf te kunnen beoordelen.

En:

Ik ben voor terughoudendheid, en zorgvuldige afwegingen, maar de affaire-Mees zal echt nog een staartje krijgen, en stilzwijgen vind ik a-journalistiek. Of Buiter heeft gelijk, of Mees, en deze zaak zal dus gevolgen krijgen voor hun publieke functioneren, of het nou onverkwikkelijk is, of niet.

Zijn conclusie: ,,Ik vind dat we er op een intelligente manier over moeten publiceren.”

Klein signaleert trouwens ook dat ,,iedereen publiceert, maar verantwoording is er niet of nauwelijks. En als ie er is, ervaar ik het als onvoldragen.’’ Dat eerste onderschrijf ik graag.

Maar terug naar de vraag in zijn column. Hoe kan een krant of omroep “intelligent” omgaan met zulk nieuws? Is terughoudendheid daarbij niet meer mogelijk, of juist meer dan ooit nodig?

En: zegt de fascinatie met de zaak-Mees iets over onze maatschappelijke besognes, of is het puur een kwestie van leedvermaak versus medelijden?

Wat vindt u?