Alleen de financiers winnen bij de nieuwe Kuip

Dat Rotterdamse droomstadion kost meer dan de Arena en inkomsten worden overschat. Gemeente, ga niet met een gokker in zee, waarschuwt Tsjalle van der Burg.

Illustratie Angel Boligan

In Nederland hebben de betaalde voetbalclubs de afgelopen vijftien jaar meer dan een miljard euro aan overheidssteun mogen ontvangen. En nog is het niet genoeg. Rotterdam wil 195 miljoen euro in Het Nieuwe Stadion voor Feyenoord steken. Een record in voetballand.

Het stadion moet eigendom worden van een bedrijf met vooral commerciële aandeelhouders, HNS geheten. De bouw gaat (inclusief amateurcomplex en trainingsvelden) 362 miljoen euro kosten. Een kwart hiervan wordt opgebracht door de aandeelhouders. Daarnaast wil HNS meer dan 200 miljoen lenen, waarbij de gemeente voor 160 miljoen garant moet staan. De gemeente moet ook de grond voor 35 miljoen kopen.

Is een nieuw stadion echt nodig? Volgens TNO kan De Kuip nog zeker 50 jaar mee. Van metaalmoeheid is helemaal geen sprake. De voetbaltempel is nog steeds Nederlands sfeervolste stadion. De bouwkosten zijn allang afgeschreven, waardoor de netto inkomsten hoog zijn. Inkomsten die vooral naar de profclub gaan en ten goede komen aan het elftal. Dit kan omdat De Kuip voor 53 procent eigendom is van de amateurclub SC Feyenoord. Die staat juridisch los van de profclub, maar wil de profclub wel graag helpen.

De andere aandeelhouders zijn vooral supporters die alleen de tribuneplaats willen waar zij dankzij de investering van een voorvader recht op hebben. Al met al nemen de eigenaars met weinig genoegen. In de praktijk betekent dit dat de profclub een lage huur mag betalen, en dat praktisch alle inkomsten uit skyboxen, businessseats en andere tribuneplaatsen naar de profclub vloeien.

En toch wil de Feyenoord-familie (profclub, stadion en amateurclub) een nieuw stadion. De begrote bouwkosten zijn veel hoger dan die van de Arena van Ajax. Ook de begrote inkomsten zijn stukken hoger, waarbij vooral skyboxen en businessseats centraal staan. Dit is niet realistisch, ook omdat Amsterdam meer bedrijven heeft waarvoor netwerken op hoog niveau een kernactiviteit is. En als de inkomsten van Het Nieuwe Stadion nog geen twintig procent lager zijn dan begroot, is het stadion al failliet (vanwege de hoge leningen). De profclub verliest dan minimaal zoveel inkomsten dat men middenmoter wordt, terwijl de gemeente gemakkelijk failliet kan gaan als de garanties worden opgeëist.

Maar goed, laten we toch eens kijken naar de situatie waarin de begrote inkomsten er wel komen. Stadiondirecteur Jan van Merwijk en Feyenoord-directeur Eric Gudde meldden onlangs in het Financieele Dagblad dat de profs nu nog huur betalen en dat ze straks vier miljoen euro per jaar ontvangen om ‘op te treden’. Volgens hun redenering zal Feyenoord meer financiële armslag krijgen. De club gaat er flink op vooruit, zo luidt hun overtuiging. Maar dat is niet het hele verhaal.

In De Kuip gaan de inkomsten uit skyboxen en businessseats namelijk naar Feyenoord en deze overtreffen de huur. In Het Nieuwe Stadion betaalt de club weliswaar geen huur meer, maar alle inkomsten uit skyboxen en businessseats vloeien naar HNS – en dus naar commerciële partijen.

Zo bezien zou de club door de nieuwbouw verlies lijden. Echter, om dit te compenseren betaalt HNS de door Van Merwijk genoemde vier miljoen euro aan Feyenoord. Die vier miljoen is er dus juist om er voor te zorgen dat de profclub per saldo quitte draait. En quitte draaien is iets heel anders dan vier miljoen extra krijgen en ook nog eens geen huur meer betalen.

Als men de plannen nader bestudeert, dan ziet men dat er, zelfs in het optimistische scenario, weinig reden is om aan te nemen dat de profclub erop vooruit zou gaan. Want het meeste geld gaat naar de bouwers en de financiers. Dat zijn de winnaars, in eigenlijk alle scenario’s. Dit mede omdat (sommige) financiers weliswaar verlies kunnen lijden in geval van een faillissement, maar ondertussen wel opdrachten bij de bouw of de exploitatie hebben gekregen.

De officiële supportersvereniging van Feyenoord heeft het bestuur van de profclub herhaaldelijk gevraagd om een onderbouwing van de bewering dat de club erop vooruit gaat en weinig risico loopt. Het clubbestuur heeft de supporters echter nooit willen antwoorden. Mede daarom heeft de supportersvereniging nu officieel verklaard niet te denken dat de profclub baat heeft bij Het Nieuwe Stadion. Dus terwijl het clubbestuur het record van overheidssteun wil breken, breken de supporters alle wetten door al dat belastinggeld niet te willen. Feyenoord is uniek!

Wordt de profclub eigenlijk wel goed bestuurd? De belangrijkste man is de president-commissaris, Dick van Well. Hij heeft over de bouw van het stadion veel te zeggen. Al meteen nadat hij in 2007 bij Feyenoord aantrad, koos hij voor een beleid van gokken. Feyenoord trok veel dure spelers aan in de hoop de lucratieve Champions League te bereiken. De gok mislukte, waardoor men een paar jaar later zo goed als failliet was.

Een nekslag is voorkomen door 49 procent van de clubaandelen voor 30 miljoen euro te verkopen. Ook had Feyenoord nog geluk met de doorbraak van spelers uit de jeugdopleiding. Overigens geen verdienste van Van Well, maar van zijn voorganger. Ondertussen werd er nogal wat tafelzilver verkocht tegen veel te lage prijzen. Door de verkoop van aandelen, middenin de crisis, is de club ongetwijfeld vele miljoenen misgelopen.

Een werkgroep onder leiding van oud-minister Vermeend deed in 2010 aanbevelingen om het voetbal te saneren. Eén van de aanbevelingen: „Te vaak worden er onverantwoorde financiële beslissingen genomen door de clubleiding [...] De sleutel ligt mede in het persoonlijk aanspreken van degene(n) die de verplichtingen bij clubs aangaan. Individuen die bewezen hebben niet binnen de spelregels te kunnen acteren behoren geen bestuurlijke functie te vervullen binnen de bedrijfstak. Als ze dat zelf niet inzien, behoren ze bij het verkrijgen van dat inzicht te worden ‘geholpen’.”

Eigenlijk had Van Well dus al weg moeten zijn. Maar hij zit er nog. En hij mag de toekomst van Feyenoord nog een keer op het spel zetten, waarbij nu ook het stadion betrokken is. Het stadsbestuur laat hem zelfs voor 195 miljoen euro aan fiches bijkopen. Laten we hopen dat de gemeenteraad het tij nog keert. Want als de havenstad met deze gokker in zee gaat, kunnen velen schipbreuk lijden.

Dr. Tsjalle van der Burg doceert economie aan de Universiteit Twente. Onlangs schreef hij het rapport ‘Een analyse van de plannen voor Het Nieuwe Stadion van Feyenoord’.