VS zetten hulp leger voort

De crisis in Egypte brengt de Verenigde Staten, en ook Europese landen, in een lastig parket: de coup veroordelen of invloed op het leger houden?

Tegenstanders van president Morsi roepen de VS op hulp aan ‘terroristen’ te staken. Foto AP

Hoewel de Amerikaanse regering zegt geen partij te kiezen in de crisis in Egypte, zet ze de financiële hulp aan het leger ook na de staatsgreep van vorige week gewoon voort. Het zou namelijk „niet in het belang van de VS” zijn de jaarlijkse hulp van 1,5 miljard dollar (1,17 miljard euro) aan Egypte te schrappen. Dat zei een woordvoerder van president Obama gisteren, kort nadat militairen in Kairo ruim 50 aanhangers van de Moslimbroederschap hadden doodgeschoten.

De crisis in Egypte heeft de Amerikaanse regering en ook de landen van de Europese Unie in een heel lastig parket gebracht. Hoe vaak ze landen over de hele wereld ook het belang van democratische waarden hebben ingeprent, nu deinzen ze ervoor terug de staatsgreep van de Egyptische militairen te veroordelen.

De regering-Obama wringt zich zelfs in allerlei bochten om de afzetting van president Morsi maar geen staatsgreep te hoeven noemen – want de Amerikaanse wet verbiedt hulp aan een land „waar de gekozen regeringsleider is afgezet door een militaire staatsgreep” of waar „het leger een beslissende rol speelt”. Ook al is dat in Egypte allebei overduidelijk het geval, Washington wil zijn invloed op de militairen, en daarmee op het verloop van de gebeurtenissen, niet helemaal verspelen.

Dat hulp kan op den duur alleen worden voortgezet als er snel democratische verkiezingen komen, zei Obama’s woordvoerder er gisteren bij. Maar dat klonk niet erg krachtig. Het deed denken aan de halfhartige aansporingen om te democratiseren, die de VS jarenlang verbonden aan hun steun voor het militaire bewind van president Mubarak.

Ook nu kiest Amerika voor het leger, uit vrees dat het alternatief erger is: chaos, verlies van de machtigste Arabische bondgenoot en daarmee schade voor Israël. In Egypte levert deze opstelling de VS het verwijt van de Moslimbroederschap op dat alle mooie Amerikaanse woorden over democratie kennelijk niets waard waren. Maar ook onder de betogers die van Morsi af wilden, is de regering-Obama nu gehaat, omdat ze diens regering van Moslimbroeders veel te lang gesteund zou hebben.

In het Congres, dat de financiële hulp moet goedkeuren, wordt de koers van Obama eveneens gehekeld. Enkele machtige senatoren, zowel Republikeinen als Democraten, bepleiten stopzetting van de hulp.

Ook Europa zit met de situatie in zijn maag, net als tijdens de opstand tegen Mubarak in 2011. Opnieuw worden politici voor een dilemma geplaatst: kiezen ze voor stabiliteit of voor democratie, in de zuidelijke Europese ‘nabuurregio’, zoals het in Brussels jargon heet.

Weinigen maken de keuze zo scherp als de Zweedse minister van Buitenlandse Zaken Bildt of VVD-Europarlementariër Van Baalen. Bildt veroordeelt de staatsgreep ronduit en prijst de Afrikaanse Unie (AU), die Egypte vanwege de coup heeft geschorst. „De EU kan niet minder begaan zijn met de democratie dan de AU”, aldus Bildt. Van Baalen vindt juist dat de EU het Egyptische leger moet steunen om „de stabiliteit in het Middellandse Zeegebied te garanderen”. Het leger nam „zijn verantwoordelijkheid”.

De meeste reacties zijn behoedzamer. Volgens minister van Buitenlandse Zaken Timmermans (PvdA) hangt veel af van de het gedrag van het leger. Voor NOS Radio 1 noemde hij het vandaag „heel verstandig”  dat interim-president Mansour voor begin 2014 verkiezingen heeft beloofd.

Voor de Arabische opstanden was het beleid van Europese landen gericht op stabiliteit, mede ingegeven door de chaos in Irak, na de Amerikaanse interventie in dat land. Na de opstanden in Tunesië en Egypte werd haastig de conclusie getrokken dat Europa te lang de banden met ‘gematigde’ autoritaire regimes in de Arabische wereld had gecultiveerd. In plaats daarvan moest de EU de hang naar democratie van de bevolking inzien en ondersteunen.

Voorlopig houdt de EU vast aan de beloften voor vijf miljard euro hulp.