Vrijhandel als pepmiddel

De VS en de EU onder- handelen over een vrijhandelszone. Een akkoord zou beide economieën oppeppen.

Ondanks opwinding over Amerikaanse afluisterpraktijken in Europa zijn gisteren in Washington onderhandelingen begonnen over een trans-Atlantisch handels- en investeringakkoord tussen de Europese Unie en de Verenigde Staten. Een evenwichtsoefening tussen ‘historisch akkoord’ en verwijdering.

1Waarom wordt er onderhandeld?

De EU (504 miljoen inwoners) en de VS (317 miljoen) zijn de grootste twee handelsblokken in de wereld. Samen vertegenwoordigden ze bijna de helft van de wereldeconomie en een derde van de globale handelsstromen. Maar door de opkomst van China en andere ‘nieuwe’ economieën zal hun aandeel, in de jaren negentig nog 60 procent van het mondiale bnp, steeds verder afnemen. De zekerheden van de ‘oude’ trans-Atlantische wereld, met de NAVO als politiek plechtanker, verdwijnen snel achter de horizon.

Dat neemt niet weg dat de onderlinge economische relaties zeer hecht zijn, en zullen blijven. In 2012 exporteerden de EU-landen voor 292 miljard euro aan goederen en diensten naar de VS. Omgekeerd exporteerden de VS voor 206 miljard euro naar de EU. Door nieuwe afspraken over het slechten van handels- en investeringsbarrières zal die omvang groeien. Dat betekent een welkome stimulans voor de economie. Bijkomend politiek effect is dat praten over handel met de VS Londen, als voorvechter van vrijhandel, een beetje dichter bij de EU brengt.

2Hoeveel levert het op?

Volgens de Europese Commissie kan een akkoord Europa en Amerika jaarlijks meer dan honderd miljard euro aan economische groei opleveren, afhankelijk van de afspraken. Volgens de Duitse Bertelsmann Stiftung zullen vooral de VS, Groot-Brittannië, Zweden en Zuid-Europese landen, Spanje voorop, profiteren. Amerika’s buurlanden Canada en Mexico, Australië, Japen en vooral de Noord-Afrikaanse ontwikkelingslanden met traditioneel sterke banden met de EU moeten vrezen voor negatieve effecten van verschuivende handelsstromen.

3Waarom is dit geen gewoon handelsoverleg?

Handelsoverleg gaat doorgaans over tarieven. Over de hele linie genomen zijn de import- en exporttarieven tussen de EU de VS al laag. De grote winst in het nieuwe overleg moet worden gehaald in het slechten van een breed scala aan niet-tarifaire belemmeringen bij handel en investeringen, en bij het op elkaar afstemmen van regelgeving en controle. Juist die reikwijdte moet het nieuwe verdrag een baanbrekend karakter geven.

Maar het maakt de onderhandelingen ook veel moeilijker. Praten over vermindering van tarieven is gemakkelijker dan het eens worden over wederzijdse erkenning van bijvoorbeeld technische en juridische standaarden voor machines en diensten, en over toelating van investeringen in alle sectoren.

4Wat zijn de voornaamste knelpunten?

Veel onderwerpen liggen moeilijk. Zo wil Europa geen genetisch gemanipuleerd voedsel, omdat het ‘veiligheid voor alles’ zegt na te streven, terwijl de VS betogen dat de schadelijkheid van dit voedsel niet is aangetoond. Om toenadering te vinden moeten diepgewortelde cultuurverschillen worden overbrugd – waarschijnlijk de grootste uitdaging.

Frankrijk wil niet praten over liberalisering van de audiovisuele sector, terwijl verschillende Amerikaanse staten Europese ondernemers uitsluiten van openbare aanbestedingen. Europese vervoerders ondervinden strenge restricties op de Amerikaanse markt. Amerikanen willen bescherming van intellectueel eigendom vastleggen in een anti-piraterijverdrag (ACTA), waartegen het Europees Parlement een blokkade heeft opgeworpen.

5Hoe lang duren de onderhandelingen?

Als het aan Europees commissaris Karel De Gucht ligt, is er eind volgend jaar een akkoord. Dan kan hij zijn naam er nog aan verbinden. Maar weinigen geloven dat het zo snel zal gaan. De delegaties zijn gisteren begonnen. De Gucht was er niet bij, evenmin als de Amerikaanse onderhandelaar Mike Froman. Zij komen pas in actie als er echt zaken moeten worden gedaan. Maar voor beide partijen geldt: met eindeloos rekken van het overleg zal het momentum voor een doorbraak steeds verder naar de achtergrond verdwijnen. Voor de VS geldt nog iets anders: zij onderhandelen momenteel ook met Zuid-Amerikaanse en Aziatische landen over een Trans-Pacific Partnership. In Azië ligt voor de Amerikanen de toekomst, en komend jaar zal duidelijk worden welke consequenties zij daaraan verbinden voor Europa.

6Beïnvloeden de onthullingen over Amerikaanse afluisterpraktijken de onderhandelingen?

Aan Europese zijde gingen stemmen op het overleg op te schorten. Nu wordt gezegd dat Europa eerst wil praten over bescherming van de privacy, bijvoorbeeld bij het boeken van vliegreizen. Voor voorzitter José Manuel Barroso van de Europese Commissie is het eenvoudig: handelsoverleg is de bevoegdheid van Brussel. Afzonderlijke lidstaten moeten problemen over afluisteren maar met Washington bespreken.