Ouderen nog steeds niet veilig bij gemeenten

Ouderenzorg is geen plantsoenendienst. Laat dat werk ook in crisistijd door gekwalificeerde mensen doen, betoogt Philip Kooke.

Iedereen heeft het beste voor met hulpbehoevende ouderen, maar in de dagelijkse zorg gaat er toch heel wat mis. Volgens het ministerie van Volksgezondheid zijn er jaarlijks zo’n 200.000 incidenten: van hardhandig beetpakken en schelden tot het achterhouden van wisselgeld en het verwaarlozen van post. Dat leed kun je gerust ouderenmishandeling noemen.

200.000 incidenten. Dat is bijna twee keer zo hoog als het aantal gevallen van kindermishandeling. Terwijl iedereen zich daar wat bij kan voorstellen, vergeten we weleens de net zo onmachtige bevolkingsgroep aan de andere kant van het leeftijdsspectrum. In die blinde vlek kon het gebeuren dat wethouder Margriet de Jager (Deventer Belang) vorige week in Nieuwsuur met het onzalige plan kwam om werklozen en vrijwilligers in te zetten voor de thuiszorg.

Wat zijn de diploma’s van de beroepskrachten nog waard als ongekwalificeerde mensen ook ouderen mogen verzorgen? Als onprofessioneel handelen de oorzaak van veel incidenten is, dan gaan we toch zeker niet onze toevlucht nemen tot onprofessionele krachten? Beroepskrachten die steken laten vallen wijten dit vaak aan overbelasting en gebrek aan waardering. Werklozen die dit werk tegen heug en meug doen zullen mogelijk nog eerder hun frustraties afreageren op een oudere die even niet wil douchen of eten.

Ja, alle partijen in de Kamer spraken zich uit tegen het plan van de wethouder. Daarmee is het voorlopig van de baan. Katheters vervangen, luiers verschonen – niet iedereen is daar geschikt voor. In zekere zin geldt dat ook voor koffiezetten, wondverzorging en helpen douchen. Verzorging en verpleging liggen namelijk in elkaars verlengde. Je moet nogal wat vaardigheden hebben wil je het vertrouwen wekken van een angstige Alzheimerpatiënt. Een medische achtergrond is onontbeerlijk.

Op nationaal niveau wordt dit ook wel onderkend. Er is een actieplan ‘Ouderen in Veilige Handen’, jaarlijks gaat er zeven miljoen euro extra naar gemeentelijke Steunpunten Huiselijk Geweld om ouderenmishandeling te bestrijden en er is een meldcode, waarin beroepskrachten – dus niet vrijwilligers of werklozen – een protocol volgen voor het signaleren van mishandelingen.

Het probleem heeft dus, ondanks de crisis, politieke prioriteit. Hoe kan het dan dat Deventer hier zo onzorgvuldig mee omgaat? Dat heeft enkel met geld te maken: vanaf 2015 worden de zorgkosten overgeheveld naar gemeenten, terwijl de financiering hiervoor drastisch wordt ingeperkt. De wethouder mag dan onzorgvuldig nagedacht hebben, ze reageerde wel praktisch. Daarin stond ze niet alleen: meer gemeenten overwogen de zorg aan vrijwilligers en werklozen uit te besteden. Gelukkig trekt staatssecretaris Van Rijn (PvdA) nu aan de rem. „Lijfsgebonden zorg moet ook na 2015 in handen blijven van mensen die daarvoor zijn gekwalificeerd”, schrijft hij aan de Kamer.

Het gevaar is echter nog niet geweken. In gemeentelijke bezuinigingsplannen wordt de persoonlijke levenssfeer van ouderen keer op keer bedreigd. Zo klinkt er de roep om vaker familie en buurtgenoten in te zetten. Iets dat verkocht wordt met tenenkrommend jargon als ‘niet claimgericht aanbod’ en ‘eigen participatie’. In die gemeentelijke beleidsvrijheid zijn ouderen aan hun lot overgeleverd. Van Rijn belooft weliswaar dat lijfsgebonden zorg voorbehouden blijft aan opgeleide mensen, maar verpleging en huishoudelijke hulp laat hij vrij – de ongekwalificeerde kan dus nog steeds bij die angstige Alzheimerpatiënt over de vloer komen.

Die wethouder uit Deventer kreeg de volle laag, maar we moeten beseffen dat ze geen uitzondering is. Gemeenten voelen zich blijkbaar gedreven tot dit soort wanhopige oplossingen. Terwijl ouderenmishandeling voor de landelijke overheid speerpunt van beleid is, dreigt de essentie daarvan verloren te gaan in gemeentelijke bezuinigingen. Deventer is voor nu even teruggefloten, maar dat wil niet zeggen dat ouderen nu veilig zijn. Van koffie tot katheter - ouderenzorg moet een zaak van beroepskrachten blijven.

Philip Kooke is schrijver van het boek Ik Laat Je Nooit In De Steek - Hoe Mijn Vader Alzheimer Kreeg En Veranderde Van Patiënt In Prooi.