Hoe houden de salafisten zich na het bloedbad?

Het leek erop dat de salafisten een sleutelrol in Egypte krijgen Maar het bloedbad van gisteren gooit roet in het eten De salafisten worden in de armen gedreven van het islamitische kamp

Een gewonde aanhanger van de afgezette president Morsi uit zijn ongenoegen op straat in Kairo, nadat gisteren 51 demonstraten zijn gedood. Foto REUTERS

Correspondent Noord-Afrika

Nour, de grootste salafistische partij van Egypte, heeft het laatste half jaar een slimme koers gevaren. De partij zit stevig in het fundamentalistische kamp maar distantieerde zich op cruciale momenten net genoeg van president Morsi om na diens afzetting een sleutelrol te krijgen.

Maar door het bloedbad gisterochtend in Kairo, waar ruim vijftig doden vielen toen leger en politie het vuur openden op demonstranten die hun steun betuigden aan de afgezette president Morsi, zijn de salafisten nu gedwongen te kiezen voor het islamitische kamp.

De salafisten zijn extremer in hun interpretatie van de islam dan de Moslimbroederschap, maar houden zich doorgaans buiten het politieke proces. Zo deden ze niet mee een aan de opstand die in 2011 president Hosni Mubarak ten val bracht.

Normaal gesproken hebben de salafisten het niet zo op democratie. Maar in Egypte na Mubarak lag het terrein open. Ze maakten de historische beslissing om toch mee te doen aan de verkiezingen. Met een kwart van de stemmen waren zij de grote verrassing van de parlementsverkiezingen van 2011-2012.

Aanvankelijk maakten de salafisten niet zo’n goede beurt. Er waren schandalen, zoals de Nour-parlementariër die in een compromitterende situatie werd aangetroffen in zijn auto met een meisje gehuld in een gezichtssluier. Een ander parlementslid, Anwar al-Balkimi, moest ontslag nemen nadat hij had beweerd dat hij was afgetuigd door aanhangers van het oude regime terwijl hij in werkelijkheid een nieuwe neus had laten zetten.

Maar beetje bij beetje raakten de salafisten bedrevener in het politieke spel. Toen in november groot protest ontstond rond het decreet waarmee Morsi zich boven de wet plaatste, had de Nourpartij als eerste in de gaten dat de Moslimbroederschap niet goed bezig was. Toen de oppositie zich eind vorig jaar verenigde, zette Nour de ongebruikelijke stap om zich achter de eisen van de seculiere, liberale oppositie te scharen.

Dat was gek omdat de Nourpartij wel gewoon vóór de nieuwe grondwet had gestemd – de oppositie vond juist dat deze wet de deur openzette voor een islamitische staat. Tijdens de campagne voor het referendum over de grondwet deden de salafisten ook heel ijverig mee om het document goedgekeurd te krijgen.

Maar Nour voelde zich bekocht door Morsi. De salafisten mochten wel komen opdraven wanneer het islamitische project moest worden verdedigd, maar ze werden nooit beloond met posities. Die hield de Moslimbroederschap voor zichzelf.

Omdat hij de steun van Nour had verspeeld, zocht Morsi steun bij een nog extremere partij. Hij benoemde als gouverneur van provincie Luxor een lid van de Gama’a al-Islamiyya, een beweging die in de jaren negentig terroristische acties uitvoerde. De benoeming speelde een rol in het straatprotest, dat leidde tot de afzetting van Morsi.

In de aanloop naar de massabetoging van 30 juni bleef de Nourpartij aan de zijlijn staan. Toen het leger Morsi voor een ultimatum van 48 uur stelde, pleitte Nour voor vervroegde presidentsverkiezingen.

Die houding zorgde ervoor dat Nour de afgelopen dagen een cruciale rol kon spelen bij de vorming van een nieuwe regering. Immers, de nieuwe machthebbers konden niet het hele fundamentalistische blok uitsluiten. Toen de seculiere oppositieleider El-Baradei als premier naar voren schoof, was het Nour die daar een stokje voor stak. Dit kon de partij niet verkopen aan haar achterban.

Maar de sleutelrol van Nour was van korte duur. Er waren al aanwijzingen dat de achterban aan het morren was, en dat leden de partij de rug toekeerden om zich bij het Morsi-kamp aan te melden. De salafisten hadden zich willen opwerpen als alternatief voor de Moslimbroeders. Nu werden ze zelf beschuldigd van politieke manoeuvres. Na het bloedbad van gisteren kon Nour niet anders dan uit het proces stappen en terugkeren naar de boezem van de islamitische beweging.