De grenzen van de ECB

Een langdurige periode van lage rentetarieven in de eurozone. Dat verzekerde president Mario Draghi van de Europese Centrale Bank vorige week. Daarmee betrad de centrale bank voor het eerst het domein van wat forwardguidance wordt genoemd. De ECB vertelt aan de financiële markt wat zij voorlopig kan verwachten.

Ogenschijnlijk is dit een kleine verandering in het beleid, maar de implicaties zijn groot. Het wezen van de financiële markt is dat zij een prijs geeft aan risico en onzekerheid. Of dat nu de totale economische situatie betreft, de toekomstige winsten van het bedrijfsleven, de kosten van leningen voor overheden en bedrijven of de verhoudingen tussen landen weerspiegelt in valutakoersen.

De stap van de ECB werd op de markt verwelkomd. Maar te veel zekerheid, zelfvertrouwen of zelfbedrog kan leiden tot een ontregelende daling van de prijs van risico’s en een bijbehorende stijging van de prijzen van aandelen, obligaties of andere financiële activa. Het kan niet de bedoeling zijn dat de ECB probeert de economische crisis op te lossen door een zeepbel op de markten te helpen ontstaan.

Daar tegenover staat dat ‘forward guidance’ meer belooft dan het kan waarmaken. Als de economische situatie verbetert, dan zal de ECB moeten terugkomen op haar belofte. In die zin is de gegeven zekerheid in wezen vals.

Waarom is Frankfurt daar dan toch toe overgegaan? Van de ECB wordt al te veel verwacht. Vorige zomer bracht president Draghi de rust terug in de eurocrisis door toe te zeggen dat de centrale bank koerssteun zou verlenen aan de staatsschuld van probleemlanden als dat nodig mocht zijn – hetgeen gelukkig tot nu toe niet is gebeurd. De banksector is gefaciliteerd doordat de ECB, in ruil voor liquiditeitssteun, onderpand accepteerde van een kwaliteit die voorheen als bedenkelijk zou zijn bestempeld. Al met al knapt de ECB klussen op die door de Europese politiek moeten worden geklaard.

Het toezeggen van een langdurig lage rente heeft vooral te maken met het nog steeds bedrukte economische klimaat en de huidige onzekerheden op vooral de Amerikaanse financiële markt.

Het alternatief voor Frankfurt is het verder verlagen van de rente, hetgeen sommige van haar tarieven negatief zou maken. Of, extremer: de ECB zou moeten overgaan op een actieve verruiming van de geldhoeveelheid zoals die in de VS en het Verenigd Koninkrijk wordt betracht. Beide zijn uiterst lastig te realiseren in het Europese krachtenveld. Duitsland is al veel verder gegaan met het monetaire beleid dan het lief is. De nieuwe stap van de ECB laat zien dat zij de grenzen bereikt van wat haalbaar is.