Canadees dorp boet zwaar voor olietrein

Het dodental van de treinramp in Canada is opgelopen tot dertien. Lac-Mégantic probeert de omvang en toedracht van de ramp te bevatten.

Op enkele honderden meters afstand staat Paul Charrier te kijken naar de smeulende brandhaarden van het oude centrum van zijn woonplaats, Lac-Mégantic in de Canadese provincie Quebec. Brandweerlieden blussen met groot materieel de verkoolde ruïnes van historische panden aan Rue Frontenac, de oude hoofdstraat van het dorp. Tankerwagons staan scheef op de spoorwegovergang er vlak naast.

„Normaal zouden we hiervandaan kijken op de gebouwen aan Rue Frontenac”, zegt Charrier, een man van rond de 30, wijzend op een flauwe bocht waar het uitgaanscentrum begon. „Het was een mooie plek.” Nu is er een groot gat. Ongeveer dertig gebouwen zijn verwoest toen een goederentrein met ruwe olie er zaterdagochtend vroeg ontspoorde en tot ontploffing kwam. Een gigantische vuurzee overspoelde binnen enkele ogenblikken de panden, waaronder het Musi-Café, een populaire bar in het dorp van zesduizend inwoners.

Charrier was die avond met vijf vrienden bij het Musi-Café. Ze hadden een tafel op het terras voor de deur, op enkele meters afstand van de spoorovergang. Tegen één uur ’s nachts, zo’n twintig minuten voor de ramp, was hij vertrokken, vertelt hij in het Frans. Hij was te voet op weg naar huis toen hij een luide knal hoorde. „Opeens was er volop licht, alsof het dag was”, zegt hij. „Ik keek om en zag een enorme paddenstoel achter me, een grote vuurbal.”

Teruggaan kon niet, zegt hij. „Het was heel heet”. Het was direct duidelijk dat zijn vrienden weinig kans maakten. „Ik heb ze proberen te bellen, maar ik heb niets meer van ze gehoord”, zegt hij met een nerveuze lach. Hij lijkt in shock.

Lac-Mégantic, een schilderachtig dorp nabij de grens met de Amerikaanse staat Maine, kan de schaal van de treinramp die dit weekeinde zijn hart in de as legde, nog niet bevatten. Enkele dagen na de nachtelijke verwoesting groeit het ongeloof: hoe kon een op hol geslagen trein het dorp binnenrazen en zo’n dodelijke ravage aanrichten?

De trein met 72 tankwagons was op weg vanuit Quebec naar Maine. Volgens spoorwegmaatschappij Montreal Maine & Atlantic Railway was de trein op ongeveer twaalf kilometer afstand van Lac-Mégantic gestopt voor een dienstwisseling, bij het plaatsje Nantes. Er brak brand uit in de locomotief, die rond middernacht werd geblust. Maar daarbij was de stroom uitgeschakeld, waardoor de remmen loskwamen. De trein rolde onbemand naar Lac-Mégantic, met groeiende snelheid.

De spoorwegmaatschappij gaf gisteren de brandweer van Nantes de schuld van het uitschakelen van de remmen. Maar volgens de brandweer is de locomotief na het blussen overgedragen aan een medewerker van de maatschappij.

De ramp heeft de aandacht gevestigd op het toenemende vervoer van ruwe olie per trein in Noord-Amerika. In de laatste jaren is olietransport per spoor flink gestegen, wegens groeiende olieproductie en gebrek aan pijpleidingcapaciteit. Zo liep het vervoer van ruwe olie door de twee grote Canadese goederenmaatschappijen, Canadian National en Canadian Pacific, vorig jaar op tot ruim 83.000 tankwagons, vergeleken met 18.000 in 2011. Ook kleinere maatschappijen is nieuw leven ingeblazen met het vervoer van olie uit de schalievelden van North Dakota en de teerzanden van Alberta.

Pijpleidingen voor ruwe olie zijn omstreden; niemand wil ze door zijn achtertuin, uit vrees voor lekken en vervuiling. De omvang van de ramp in Lac-Mégantic kan het tij keren in het voordeel van pijpleidingen, menen waarnemers. „Ik geloof dat het veel veiliger is om olie per pijpleiding te vervoeren”, zei Jean-Paul Lacoursière, hoogleraar aan de Universiteit van Sherbrooke, nabij Lac-Mégantic, tegen het persbureau Canadian Press. „Een degelijke pijpleiding is beslist veiliger dan een trein.”

Hoe riskant het gebruik van tankerwagons is, wordt met de dag duidelijker. Dertien doden zijn nu geborgen, nog bijna veertig mensen worden vermist. De meesten zijn voor het laatst gezien in het Musi-Café. In andere gevallen gaat het om bewoners van appartementen boven de winkels aan de hoofdstraat.

Vele inwoners van Lac-Mégantic kennen iemand die wordt vermist. Marc Fortier, die in de rampzone woont, vertelt dat de moeder van een schoolvriendje van zijn zoontje is verdwenen. Fortier is onder de ongeveer tweeduizend mensen die hun huis in de rampzone hebben moeten verlaten en die logeren bij vrienden of familie, of in een opvangcentrum in de plaatselijke school. Fortier zag bij zijn vlucht zaterdagnacht brandende olie door de straten vloeien. „Het was een rivier van vuur.”

Toch lijken weinigen ooit te hebben gedacht dat de spoorlijn die de gemeente doorkruist zo’n enorm gevaar kon opleveren. „De plaats is gebouwd rond het spoor”, zegt Gaetane Boutin, die haar flat is ontvlucht. „De spoorbaan gaat vlak langs ons appartement, maar ik heb er nooit last van gehad.” Evenals anderen begrijpt ze niet dat er geen machinist aan boord was. „Hoe bestaat het dat een trein uit zichzelf gaat rijden?”