Als niemand het ziet is er niks aan de hand

Marokkaanse meisjes hebben veel respect voor hun ouders Maar ze vinden de cultuur ook verstikkend „Ze proberen het binnen de grenzen leuk te maken”, zegt onderzoeker Machteld de Jong

Een moeder die haar tienerdochter doodsteekt, zoals in januari in IJsselstein gebeurde, komt vrijwel nooit voor. Verschil van mening tussen moeder en tienerdochter wel. Dat geldt des te sterker voor Marokkaans-Nederlandse meisjes. Voor hen is het spitsroeden lopen. Ze houden de wereld thuis en die daarbuiten zo goed mogelijk gescheiden. Als die werelden elkaar raken, kan dat problemen opleveren,

Docent en onderzoeker Machteld de Jong promoveerde vorig jaar aan de Vrije Universiteit op onderzoek naar de identiteitsvorming van Marokkaanse hbo-studenten. Het verscheen als boek onder de titel Ik ben die Marokkaan niet!. Hiervoor interviewde ze ruim honderd studenten van de hogeschool Inholland in Amsterdam waar ze les geeft.

Zij constateert dat Marokkaans-Nederlandse jongeren verschillende identiteiten aannemen, afhankelijk van de situatie. De normen en regels in de verschillende werelden waarin deze studenten zich bewegen, verschillen meestal sterk van elkaar. Thuis worden de normen en regels bepaald door ouders die veelal binnen de Marokkaanse cultuur zijn opgegroeid. De Jong laat zien hoe de studenten binnen de Marokkaanse gemeenschap, de Nederlandse samenleving en de hogeschool invulling proberen te geven aan hun identiteit.

Hoe anders is die Marokkaanse cultuur dan?

Machteld de Jong: „Jonge Marokkaanse Nederlanders zijn allemaal trots op de Marokkaanse cultuur. Ze noemen de sterke band met de familie die hen steunt, het samenzijn, de gastvrijheid, het respect voor ouders en ouderen.

„Maar er is ook een andere kant: de sociale controle is groot. Vooral meisjes zijn zich daar sterk bewust van, ze letten goed op geen fouten te maken of grenzen te overschrijden. Die fouten gaan meestal over contact tussen mannen en vrouwen en het maken van uitstapjes in de avond. Ouders zijn ook heel bang dat er over hun kinderen – vooral hun dochters – geroddeld wordt.”

Geroddeld? Door wie?

„Door buren, in de buurt, in de moskee. Een meisje vertelde me dat haar moeder zei: ‘Ik vind het niet zo erg als je een avondje weggaat. Maar je weet wat de buren zullen zeggen.’ Voor de buitenwereld moet je een nette familie zijn. Problemen houden ze het liefst binnenshuis. Status is heel belangrijk. Ouders kijken naar elkaar; is jouw kind succesvoller dan het mijne? Dat is onderdeel van de cultuur. Veel jongeren zeiden dat ze dat verstikkend vinden.”

Gaan ze daaronder gebukt?

„Ze zijn zich er erg van bewust, maar ze gaan er niet onder gebukt. Ze hebben meestal veel respect voor hun ouders. Een van de meisjes ging wel expres in een minirok door de straat lopen, op zoek naar de confrontatie. Maar dat is echt een uitzondering. Meestal doen ze er dan iets langs overheen en dan trekken ze dat eventueel elders uit. Ze hebben geen zin om hun ouders voor het hoofd te stoten. Ik vond ze vrij laconiek. De meesten bewegen zich redelijk makkelijk in de verschillende werelden en beschouwen het als iets wat bij hun generatie hoort. Ze hopen wel dat de sociale druk hún kinderen bespaard zal blijven.”

Hoe gaan ze er dan mee om?

„Ze zoeken de grenzen op en proberen het binnen de grenzen leuk te maken. Wat is acceptabel voor ouders, broers, buren? ’s Avonds naar de disco kan niet. Maar ’s middags naar een dansfeestje, en die zijn er, kan wel. Als ze om zeven uur weer thuis zijn, is er niets aan de hand. ’s Avonds naar de kroeg en daar een biertje bestellen kan absoluut niet. Maar ’s middags op een terras gaan zitten en daar een Spa rood drinken, kan wel. Het blijft oppassen. Er is altijd wel een kennis van een kennis die je ziet en die niet te beroerd is om even de ouders te bellen.”

Weinig vrijheid?

„Ze creëren zoveel mogelijk vrijheid. Veel van mijn studentes zeggen dat ze elke dag les hebben van negen tot zes. Dat hebben ze natuurlijk niet, maar dat geeft ze ruimte.

„Met de tweedejaars gingen we altijd survivallen in de Ardennen. Iedereen moest mee, maar elk jaar mocht een aantal Marokkaanse meisjes niet van hun ouders. Dan gingen we praten: we vertelden dat er halalvlees meeging en dat jongens en meisjes apart sliepen. De docenten zagen daarop toe. Meestal mochten ze dan toch. Die week, dat was pas echt vrijheid voor ze.

„Sommigen gaan verder. Twee studentes hebben een aankondiging voor een studiereis naar Turkije voor een heel andere opleiding zo gephotoshopt dat het leek alsof het voor hen bedoeld was. Thuis vertelden ze dat ze voor een studiereis naar Turkije moesten. Omdat school voor veel ouders heilig is, gingen ze akkoord. Ze gingen samen naar Turkije, alleen niet voor een studiereis. Ze hadden de week van hun leven.”

Het zijn wel een hoop leugens.

„Liegen kan gezien worden als een strategie, een middel om je doel te bereiken. Het doel heiligt de middelen. Zolang niemand het heeft gezien, is er niks aan de hand.”

Blijven relaties ook geheim?

„Over relaties wordt thuis meestal niet gesproken. Over seks al helemaal niet. Ze leren van elkaar, van oudere zussen. Relaties houden ze soms jaren geheim. Vaak zien ze hun vriendje op school. Uitgaan met een jongen kan eigenlijk alleen in een andere stad. Als het echt serieus is, dan gunnen ze hun ouders een bemiddelende rol. ‘Goh pap, ik vind die jongen best leuk. Kun je eens met z’n ouders gaan praten?’”

Voelen ze zich geaccepteerd?

„Veel studenten hopen dat ze zich met een hbo-diploma acceptabel maken voor iedereen. Hun ouders zijn trots, en voor ‘Nederlanders’ zijn ze dan geslaagd.

„De praktijk is soms weerbarstiger. Veel Nederlanders blijven ze toch zien als moslim of Marokkaan.”