‘Allah wil wel dat uw vrouw gezond leeft’

Morgen begint de ramadan. Vasten is lastig voor de 90.000 moslims met diabetes. Net als bij mazelen, zit soms religie de gezondheid in de weg.

Een poster in het Medisch Centrum Haaglanden verwijst moslims met diabetes naar een arts. Foto Rien Zilvold

Internist Nel Geelhoed had gisteren een suikerpatiënte in de spreekkamer. 58 jaar, obees, ouderdomssuiker. Geelhoed had haar geadviseerd te gaan sporten. De vrouw was begonnen aan een bewegingscursus voor vrouwen in het buurthuis. Maar haar man kwam erachter dat er op muziek werd gedanst, vertelde hij gisteren aan Geelhoed. En dát wil hij niet hebben.

Geelhoed werkt al 25 jaar in het Haagse binnenstadziekenhuis MCH en weet veel op dit gebied. „Allah wil dat uw vrouw goed voor haar lichaam zorgt”, zei ze tegen de man. „Dan ga ik elke dag wel met haar wandelen in het park”, zei hij.

In hoeverre houden dokters, verpleegkundigen en zorgverzekeraars rekening met het geloof van de patiënt? De vraag is actueel nu morgen de ramadan begint, de vastenperiode voor moslims, én er nu zeven kinderen met mazelen in het ziekenhuis liggen (en nog een paar honderd kinderen in de Biblebelt mazelen hebben) omdat hun ouders hen niet hebben laten inenten. Zij geloven dat alleen God bepaalt of een mens ziek wordt en dat die zich dus niet moet laten vaccineren. Inenting verplicht stellen kan niet, omdat dat ongrondwettelijk zou zijn. Het lichaam, stelt de Grondwet, is ‘onaantastbaar’.

Dokters en zorginstellingen houden op veel manieren rekening met geloof en cultuur, zo blijkt. Sinds vorige week kunnen strenggereformeerde ouders hun kinderen bijvoorbeeld alsnog laten vaccineren buiten hun gemeente. Zo ontsnappen ze aan de sociale controle. Ook rond de ramadan zijn vele initiatieven gelanceerd. Vanaf morgen zullen honderdduizenden moslims een maand lang vasten, van zonsopgang tot zonsondergang. Voor de 90.000 moslims met suikerziekte heeft de Nederlandse Diabetes Federatie daarom een voorlichtingsmateriaal verspreid. Want één ding is belangrijk voor de diabetespatiënt: een vast eetpatroon en een vast patroon van insuline spuiten.

Artsen en verpleegkundigen krijgen, dit jaar voor het eerst, advies: hoe voorkomt de patiënt gezondheidsproblemen als hij urenlang vast? Nel Geelhoed, die meeschreef aan de brochure: „Ik zeg altijd eerst dat de patiënt niet hóéft te vasten volgens de Koran.” Zwangeren, kinderen en zieken zijn gevrijwaard van die verplichting. „Als ze toch willen vasten omdat de hele familie het doet, dan zijn er manieren om het veiliger te doen. Ik heb liever dat ze dat weten dan dat ze zelf gaan zitten klooien met te veel of te weinig insuline.”

Ook buiten de vastenmaand blijkt de medische behandeling van diabetespatiënten al jaren minder goed aan te slaan bij allochtone patiënten dan bij autochtone, vertelt Geelhoed. „We zijn vorig jaar maar eens aan henzelf gaan vragen waarom ze zo moeilijk een dieet vasthouden.” Uit de antwoorden bleek dat groepsdruk en cultuur even belangrijk zijn als geloof. Een suikerpatiënt: „Ze willen dat we actief zijn en veel sporten, maar dat past niet bij Turkse vrouwen. Het zorgen voor gezin en huishouden kost veel tijd. Je bent er altijd mee bezig.” Een ander: „Als je bij iemand op visite bent, of hij of zij brengt wat voor je en je eet niet, dan is het een beetje beledigend voor die persoon.”

Relevant is die informatie wel, zegt de internist, omdat allochtonen veel vaker diabetes hebben dan autochtone Nederlanders. Van de Turken (40 tot 75 jaar) heeft 9,9 procent suikerziekte, van de Marokkanen in die leeftijdsgroep 12 procent, van de 40-plus autochtonen 4,9 procent en van de Hindoestanen boven de zestig jaar maar liefst 37 procent.

Ook met christenen houden dokters en verpleegkundigen rekening. Zo’n 11.000 strenggereformeerden die zich niet mogen verzekeren van hun geloof, worden gevrijwaard van de wettelijke verplichting zich te verzekeren tegen ziektekosten. Zij staan geregistreerd als ‘gemoedsbezwaarden’ bij hun lokale sociale verzekeringsbank. Worden ze ziek, dan betalen zij zelf de kosten.

Er zijn grenzen aan wat de patiënt mag verwachten op grond van zijn religie, zeggen ze bij Aman, de Associatie Marokkaanse Artsen Nederland. Als een islamitische man eist dat zijn vrouw alleen door een mannelijke arts wordt gezien, kan het ziekenhuis daar volgens voorzitter Soulimane Nouhi geen rekening mee houden. „Dat is alleen al om logistieke redenen niet mogelijk. We kunnen de roosters er niet op aanpassen.” Bovendien, zegt hij, worden vrouwen ook in het land van herkomst gezien door mannelijke artsen. „Dat mag ook gewoon volgens de Koran.”