Voor mij is niets te grof of blasfemisch

(32) is theoloog en pionier. Hij zoekt nieuwe vormen voor het geloof, buiten de muren van de kerk. „Het geloof moet steeds opnieuw uitgevonden worden om te zien wat het nú betekent.”

Wat zou jij in je laatste sms’je schrijven? Die vraag legde theoloog en gemeentestichter Rikko Voorberg voor aan deelnemers van een bijeenkomst over de dood. Op de grond lag een telefoon om die sms’jes naartoe te sturen.

Een andere keer organiseerde hij een nachtmis over spijt, in een nachtclub op de Amsterdamse Wallen. Het zijn ‘verkenningen van religieuze thema’s’, maar dan niet per se voor een gelovig publiek. Voorberg zoekt naar nieuwe vormen van geloof, buiten de beslotenheid van een kerk.

„Ik wil alles kunnen bevragen. Als ik echt wil onderzoeken wat de christelijke traditie in onze wereld betekent, kan niets te grof, blasfemisch of raar zijn om mee te werken”, zegt Voorberg. „Dat hoort nu eenmaal bij de wereld.” Maar die onderzoekende houding is voor hem niet altijd vanzelfsprekend geweest. Hij groeide op in een „Gereformeerd Vrij-gemaakte bubbel” waarin het bevragen van het geloof niet aan de orde van de dag was. „Er golden sterke normen voor wat je hoorde te voelen en denken.”

Ben je een rebel?

„Zo word ik soms wel gezien. Je moet je voorstellen: vroeger was mijn volleybalvereniging het enige in mijn leven wat niet Gereformeerd Vrijgemaakt was. Ik was het zoontje van de dominee, ik hoorde bij iets wat vroom en niet cool was. Toch vond ik het niet beklemmend, want voor mij bestond er geen andere wereld. Later, in mijn studententijd, bleek dat het hele bouwwerk van de kerk dat ik als kind had meegekregen en zelf verder had opgebouwd, niet zo solide was als ik had gedacht. Ik geloofde er niet meer zo in.”

Waar geloofde je niet meer in?

„Dat we God en zijn waarheid helemaal kunnen kennen. En dat de Bijbel een eenduidig verhaal vertelt dat je kunt vertalen naar één en dezelfde christelijke praktijk. Ik vind dat je niet vanuit je ivoren toren moet verkondigen dat je de waarheid kent. Als het verhaal van de Bijbel niet over onze werkelijkheid gaat, heeft het gewoon niet zoveel zin.”

Wanneer bedacht je dat?

„Toen ik tweedejaars student theologie was, zei een oudere student een keer op depressieve toon tegen me: ‘We hebben niks om op te staan. Geen Jezus, geen Bijbel, niks.’ Dat raakte me, omdat ik het herkende. Geloven in het verhaal van het christendom is uiteindelijk een kwestie van geloof. Ik dacht: laat het dan ook maar een geloofsovertuiging zijn, dan ga ik het op die manier onderzoeken.”

Zo begon Voorberg te zoeken naar manieren om het geloof opnieuw te definiëren en de kerk in de gewone wereld te plaatsen. Dat doet hij op allerlei manieren. Hij was bijvoorbeeld betrokken bij de oprichting van de Vluchtkerk en hij werkt als pionier en gemeentestichter voor de Gereformeerde Kerk Vrijgemaakt. In die functie richtte hij StroomWest op, een plek waar hij bijeenkomsten organiseert en onderzoekt of het mogelijk is een nieuw soort kerk te stichten voor mensen die normaal gesproken geen kerk zouden bezoeken. Samen met theatermakers en andere kunstenaars gaat hij daar aan de slag met verhalen uit de Bijbel.

Waarom moet de kerk eigenlijk nieuwe vormen krijgen? Is de kracht van het geloof niet juist dat de vorm al eeuwenlang dezelfde is?

„Ja, maar het geloof moet ook steeds opnieuw uitgevonden worden om te zien wat het nú betekent. Het moet bewaard worden, anders verdwijnt het gewoon. Maar dat is niet hetzelfde als conserveren. Dan worden kerken musea: leuk en interessant, maar iets van vroeger.”

Heb jij iets van een missionaris in je?

„In zekere zin wil ik het geloof verspreiden, ja. Omdat ik het gewoon een heel erg goed verhaal vind. Maar ik ben wel een missionaris met weinig pretenties: ik moet voortdurend onderzoeken wat het verhaal betekent, en daar heb ik juist anderen bij nodig.”

Daarom zoek je samenwerking met kunstenaars?

„Ja, want ik vind het zonde dat kunst en theologie vreemden voor elkaar zijn geworden. Binnen het geloof bestaat niet altijd ruimte de dingen eens heel anders te doen. Je mag niet aan de fundamenten zagen, want dan valt het misschien om. En andersom mogen kunstenaars zich van zichzelf vaak niet bezighouden met het geloof. De kerk wekt nu te veel de indruk het eigen verhaal niet te vertrouwen, en de kunst wil open minded blijven en sluit de ogen voor het verhaal. Terwijl kerk en kunst zich met hetzelfde bezighouden: ze brengen thema’s aan het licht die onder de oppervlakte zitten.”

Je hebt je vanaf het begin actief ingezet voor de Vluchtkerk. Heeft dat met je geloof te maken?

„Voor een deel wel, ja. Mijn geloof heeft me geleerd géén genoegen te nemen met onrechtvaardigheid, zoals de positie van de asielzoekers in de Vluchtkerk. Je kunt natuurlijk mooie verhalen ophangen over waarom het voor Nederland belangrijk is dit asielbeleid te voeren, maar ik ben er niet om dat beleid overeind te houden. Ik ben er om van dag tot dag te kijken wat ik moet doen. En op het moment dat je weet wat er gebeurt met asielzoekers kun je niet meer wegkijken. Ik lig er soms wakker van. Ik wil de mensen om me heen vertellen wat er aan de hand is, daar ligt mijn kracht. Ik hoop dat er door mijn verhaal meer mensen opstaan die deze misstand onder ogen willen zien en in actie willen komen.”

Je werd ook genomineerd voor de Theologie Podiumprijs. Wat vond je daarvan?

„Heel gek. Mensen moeten op je stemmen, dus het komt voor een groot deel voort uit je netwerk. Maar aan de andere kant: er stonden dit jaar allemaal theologen op de shortlist die helemaal aan de rand van de kerk bezig zijn. Ik vind het interessant dat mensen blijkbaar ook zien dat theologie zeker zoveel leeft aan de rand ervan als in de studeerkamer.”

Krijg je veel kritiek vanuit de kerk?

„Christenen hebben vaak zoiets van: ‘Oei, mag dit wel? Kan dit wel? Kun je zo wel met het Heilige omgaan?’ Maar dat illustreert misschien ook wel de noodzaak van mijn manier van werken. Als iedereen het goed zouden vinden wat ik doe, en als dat in gewone kerken al zou gebeuren, zou mijn werk overbodig zijn.”

Vanaf september begint StroomWest een Pop-upkerk in Amsterdam-West. Zie verder op www.stroomwest.nl voor meer projecten.